Μια κουβέντα ενήλικα, 13 εικόνες παιδιών...

...............................................................

...Ανησυχείτε ότι τα παιδιά δεν μπορούν να καταλάβουν την πυκνή γλώσσα των παραμυθιών;

- Όχι τα παιδιά φέρουν όλα τα ρεύματα της ζωής. Την οδύνη της εμπειρίας δεν έχουν ακόμη. Είναι  λοιπόν ανοιχτά. Οπότε έχουν τη δυνατότητα ν’ αναγνωρίσουν και να λάβουν. Αν αγαπάμε τα παιδιά, πρέπει να τους δώσουμε δυνατές εικόνες, να έχουν πεδίο να καθρεφτίσουν την ψυχή τους...

                                                                        

                                                             Αγνή Στρουμπούλη

                                                      (από «ΤΑ ΝΕΑ», 23/12/2008)

Στη μνήμη του Λευτέρη Βογιατζή (από τη «LIFO», 15/10/2009)

.......................................................

Προσθήκη λεζάντας

 Στη μνήμη του Λευτέρη Βογιατζή
 

‘’…Η υποκριτική πρέπει με κάποιο τρόπο να μεταφέρει αυτή την αγωνία του ανθρώπου που προσπαθεί να εκφραστεί χωρίς να ξέρει με ποιο τρόπο ακριβώς…

…- Τι ζητάς από τους ηθοποιούς σου;

- Εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, όσο γίνεται, και στην κοινή προσπάθεια, όχι σιγουριά. Γιατί ακόμη κι αν υπάρχει ταλέντο, αν δεν υπάρχει δεκτικότητα, τα πράγματα γίνονται δύσκολα. Και θέλω και την «αθωότητα» του να αντιμετωπίζουν ως κάτι φυσικό το γεγονός της άγνοιάς τους – θέλω να πω, μπορεί να μην κατέχουν κάτι τη δεδομένη στιγμή, το οποίο μπορεί να κατακτήσουν σε λίγο. Αυτό τι σημαίνει; Με το να μοιράζονται αυτή την άγνοια, τη χρησιμοποιούν, την αντιμετωπίζουν δημιουργικά.

-         Πόσο χρειάζεται το μυαλό, πόσο σημαντική είναι η ευφυΐα του ηθοποιού;

- Η κατανόηση στο θέατρο δεν έχει να κάνει με την εκλογικευμένη κατανόηση. Άλλωστε, και σ’ αυτό το είδος κατανόησης υπάρχουν συμβατικά όρια, δεν είναι ποτέ εντελής. Στο σχολείο έξυπνοι μαθητές δεν τα καταλαβαίνουν όλα, αλλά έχουν την ευχέρεια να πείθουν ότι κατάλαβαν. Υπάρχουν άνθρωποι στον χώρο μας που μιμούνται την τρέχουσα γλώσσα της κριτικής ή της διανόησης, κι ενώ έχουν επιφανειακές γνώσεις περνιούνται για ευφυείς και καλλιεργημένοι…

                                                                Λευτέρης Βογιατζής

                                                    (από τη «LIFO», 15/10/2009)

Η διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ως καλλιτεχνικό αντικείμενο (20 Μαρ 2014 | tvxsteam tvxs.gr)

.........................................................

Η διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ως καλλιτεχνικό αντικείμενο

09:47, 20 Μαρ 2014 | tvxsteam tvxs.gr/node/150756

 

Φωτογραφία: STR/ΑΠΕ-ΜΠΕ

 

Θεωρούμε φυσιολογικό σήμερα -και από πολλούς αναγκαίο- να διδάσκεται στο σχολείο το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (είτε με τη μεσοεκπαιδευτική μορφή είτε ως ανθολόγιο στην πρωτοβάθμια βαθμίδα). Και δε θα διαφωνήσουμε καθόλου με αυτή τη διαπίστωση, ιδίως σήμερα που βαλλόμαστε πανταχόθεν από την υποκουλτούρα του ποπ και την ώρα που πολιτιστική αγωγή είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι ένα βασικό ζήτημα που συχνά ξεχνάμε όταν μιλάμε για πολιτισμική εκπαίδευση είναι ότι μένουμε μόνο στη διδασκαλία των Καλών Τεχνών, παραβλέποντας ότι η Νεοελληνική Λογοτεχνία αποτελεί ένα διδακτικό αντικείμενο από τον κύκλο της Τέχνης. Το ότι παραβλέπουμε ένα μάθημα που από δεκαετίες έχουμε εισαγάγει στο ελληνικό σχολείο, αποτελεί ταυτόχρονα και τεκμήριο ότι δεν το βλέπουμε καν ως καλλιτεχνικό, αλλά αυθαίρετα φιλολογικό. Το μάθημα, ειδικά στο Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, μέσα από το γνωστό τρόπο ανάλυσης έχει χάσει κάθε καλλιτεχνική λάμψη κι έχει μετεξελιχθεί σε ένα ακόμα μάθημα στείρας κρίσης και κενό δημιουργικής σκέψης, με ευθύνη κυρίως του αναλυτικού προγράμματος, αλλά και δασκάλων.
Το ίδιο το αναλυτικό ουσιαστικά βλέπει το αντικείμενο ως μάθημα γνώσης που οφείλει να τεθεί στην εξεταστική αξιολόγηση της δοσμένης από τον εκπαιδευτικό ανάλυσης. Ωστόσο, οι πληθωρικές φιλολογικές αναλύσεις κάνουν το αντικείμενο όχι μόνο βαρετό, αλλά και ξένο προς τους μαθητές που το βλέπουν ως μάθημα "αποστήθισης".

Ακόμα και οι φιλόλογοι λησμονούν ότι πρόκειται για ένα καλλιτεχνικό αντικείμενο, για έργα του λόγου με στόχο να μεταφέρουν μηνύματα και συναισθήματα. Αγκυροβολούν στη λογική των αναλύσεων -με τις γνωστές ασύμβατες προς τον ψυχοσυναισθηματικό κόσμο των μαθητών διδακτικές μεθόδους- με τη στειρότητα που διδάσκονται η αρχαιοελληνική γραμματική και το συντακτικό. Παραβλέπουν μέσα στην αυστηρότητα του αναλυτικού προγράμματος και την ευκολία της έτοιμης ύλης ότι κάνουμε λόγο για κείμενα ζωντανά.

Έτσι, αναπόδραστα τίθεται το ερώτημα, τι μπορούμε να κάνουμε. Πώς θέλουμε ένα νέο αναλυτικό πρόγραμμα; Ποια διδακτική προσέγγιση επιθυμούμε και τι μπορούμε να κάνουμε στο πλαίσιο του υπάρχοντος αναλυτικού;

Αποτελεί επιτακτική ανάγκη, το αντικείμενο να αποκτήσει την καλλιτεχνική του αίγλη. Να ξεφύγει από τις στείρες αναλύσεις και να δώσει έμφαση στην λογοτεχνική παραγωγή των μαθητών και τις δικές τους αναλύσεις. Έχει ιδιαίτερη σημασία να δοθεί ο λόγος στους μαθητές και το πώς αυτοί εκλαμβάνουν ένα έργο, τι εισπράττουν συναισθηματικά, πώς αντιλαμβάνονται το θιγόμενο θέμα και πώς το συνδέουν με το σήμερα. Έτσι, τα λογοτεχνικά έργα μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για συγγραφή κειμένων ιδεών και μαθητικών προσεγγίσεων του ζητήματος που θίγει ένας λογοτέχνης.

Παράλληλα, αντί να κινείται γύρω από έτοιμες -δασκαλοκεντρικές- αναλύσεις, είναι δυνατόν το μάθημα να αποτελέσει το έναυσμα για συγγραφική παραγωγή των ίδιων των μαθητών. Με τη μορφή της αξιολόγησης ή ενός ενδοσχολικού (γιατί όχι και δημοτικού) φεστιβάλ είναι εφικτό να κινητοποιηθούν οι νεαροί προς τη συγγραφή λογοτεχνικών κειμένων, να παίξουν με τις λέξεις, να γράψουν ποιήματα, διηγήματα ή νουβέλες.

Μάλιστα τούτη η πρόταση καλύπτει και δύο βασικές παιδαγωγικές ανάγκες. Από τη μια το μάθημα ξεφεύγει από τη στειρότητα των παραδοσιακών αναλύσεων και των εξετάσεων. Η αξιολόγηση δε θα γίνεται με τα κλασσικά διαγωνίσματα, αλλά μέσα από την παραγωγή λόγου που θα επιλέξει ο μαθητής.

Ταυτόχρονα, από την άλλη, δίνεται η ευκαιρία στους μαθητές χαμηλών επιδόσεων να αγαπήσουν το μάθημα και γενικότερα την παραγωγή γραπτού λόγου, ενισχύοντας τη βαθμολογία τους ή στη χειρότερη των περιπτώσεων, απολαμβάνοντας μία αναγνώριση της προσπάθειάς τους από τη σχολική κοινότητα ωθώντας τους να προσπαθήσουν ακόμα περισσότερο (από τη συγκριτική αποθάρρυνση των χαμηλών βαθμών).

Η διδασκαλία οφείλει να είναι βιωματική, δημιουργική και διαθεματική. Έτσι, θα είναι ευκολότερη η εκμάθηση των τεχνικών που χρησιμοποιούν οι λογοτέχνες, των σχημάτων λόγου κλπ. Αν το μάθημα γίνει δημιουργικό (και φυσικά μπορεί να γίνει συμμετοχικό και συνεργατικό), θα στραφεί στην έκθεση απόψεων και λογοτεχνικών ανησυχιών του μαθητή μπροστά στο κοινό της τάξης ή του σχολείου. Το διδακτικό αντικείμενο θα γίνει αγαπητό και θα έχει επιτευχθεί ο πραγματικός σκοπός της διδακτικής: η δημιουργική και κριτική αφομοίωση των βασικών αρχών της νεοελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής και η εξάσκηση των μαθητών στο γραπτό λόγο. 

Και τούτη η πρόταση συνδέεται άμεσα με τη διδακτική της νεοελληνικής γλώσσας στοχεύοντας στη βελτίωση του μαθητικού επιπέδου. Ήδη κατέχουμε μία από τις χειρότερες θέσεις διεθνώς στην κατανόηση και την κριτική απόδοση κειμένων ποικίλης χρήσης. Καταγράφεται –εμπειρικά και σε μελέτες- μία ιδιαίτερη αδυναμία άρτιας αναπαραγωγής λόγου σε ποικίλες κειμενικές ανάγκες (άρθρα, δοκίμια, προσεγγίσεις φαινομένων κλπ). Έτσι, η στροφή του αναλυτικού προγράμματος στην παρότρυνση των μαθητών να συγγράφουν άρθρα και λογοτεχνικά έργα στο πλαίσιο της διδασκαλίας της Νεοελληνικής Γλώσσας (λογοτεχνίας ή γλώσσας) θα συμβάλει καταλυτικά στη βελτίωση του γλωσσικού επιπέδου.

tovivlio.net

Τζιάνι Ροντάρι: Από ποιο ύψος θα κοιτάξεις τον κόσμο; (22 Φεβ 2014 | tvxsteam tvxs.gr)

..............................................................

Τζιάνι Ροντάρι: Από ποιο ύψος θα κοιτάξεις τον κόσμο;

10:48, 22 Φεβ 2014 | tvxsteam tvxs.gr/node/149343

 

 

Το να καταφέρει ένα βιβλίο να κάνει τα παιδιά να παίξουν είναι μεγάλη επιτυχία», πιστεύει ο διάσημος παραμυθάς της επινόησης, Τζιάνι Ροντάρι.

Γράφει η Αιμιλία Πανταζή

«Γεγονός είναι ότι στο σχολείο διαβάζουν τα κείμενα για να τα κρίνουν και να τα ταξινομήσουν και όχι για να τα καταλάβουν. Το κοσκίνισμα της "ορθότητας" συγκρατεί και αξιοποιεί τα χαλίκια, αφήνοντας το χρυσό να περάσει...». Σκέψεις του Ιταλού Τζιάνι Ροντάρι (Gianni Rodari) στον οποίον το 1970 απονεμήθηκε το βραβείο Άντερσεν, η μεγαλύτερη διάκριση διεθνώς για συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας.
  Γεννημένος στο Πιεμόντε το 1920 (πέθανε στην Ρώμη το 1980) θεωρείται ένας από τους πιο διακεκριμένους και πρωτοποριακούς παιδικούς συγγραφείς στην Ιταλία κατά τον 20ο αιώνα.

Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε ολόκληρο τον κόσμο (πολλά από αυτά κυκλοφορούν και στα ελληνικά) και έχουν διαβαστεί από εκατομμύρια παιδιά.


Μεγαλωμένος στην εποχή του φασισμού στην Ιταλία, άρχισε να διαβάζει Μαρξ από τα χρόνια του σχολείου. Η σταδιοδρομία του ξεκίνησε ως δάσκαλος, αλλά προς το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου εντάχθηκε στο κομμουνιστικό κόμμα και συμμετείχε στο ιταλικό κίνημα αντίστασης. Μετά το πόλεμο ξεκινά να γράφει ως δημοσιογράφος κείμενα για παιδιά στην αριστερή εφημερίδα  L'Unità, στο Μιλάνο.
  Η δεκαετία του 1950 ήταν μια έντονα δημιουργική στιγμή για τον Ροντάρι, κατά την οποία δημοσίευσε εκατοντάδες ποιήματα και ιστορίες για παιδιά. Κινείται μακριά από τον κομμουνιστική έλεγχο, αλλά εξακολουθεί να εργάζεται για τον Τύπο της Αριστεράς.

Το πρώτο του βιβλίο, Il libro delle filastrocche (The Book of Rhymes, 1950), περιείχε απίθανους κωμικούς στίχους, ενώ το δεύτερο, το Il Romanzo di Cipollino (1951), αποτέλεσε μια φανταστική αφήγηση για έναν τύραννο πρίγκιπα, όπου η φαντασία ήταν μεθόδους αντιμετώπισης των πολιτικών και κοινωνικών δεινών του χρόνου.

Καθ 'όλη τη δεκαετία, η Εκκλησία τον είδε ως απειλή για τα νεανικά μυαλά και πρότεινε την απαγόρευση των βιβλίων του στα σχολεία.
Εκείνος συνέχισε να εργάζεται σε στενή επαφή με παιδιά και δασκάλους μέσα από το Εκπαιδευτικό Κίνημα Συνεργασίας. Κατά την ίδια περίοδο, βοήθησε να προωθηθούν εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, ενώ μερικά από τα σημαντικότερα και δημοφιλέστερα έργα του άρχισαν να εμφανίζονται...


«Παραμύθια από το Τηλέφωνο», αφηγούνται ιστορίες και συμπορεύονται δημιουργικά στον «Πλανήτη των Χριστουγεννιάτικων Δέντρων». Ανθίζουν παιδικά χαμόγελα σαν ακούν τα «Παραμύθια σαν Πλατύ Χαμόγελο», ενώ «ο Κρεμμυδάκης» συντροφεύει με επιτυχία τους, «Εφευρέτες Αριθμών». Η καταιγιστική δράση ξεκινά όταν βγαίνουν τα «Ζώα έξω από το Κλουβί», και η «Αλίκη στη Χώρα της Περιέργειας»αφήνεται σε ερωτήσεις και απαντήσεις. Κι «Όταν οι καμπάνες σταμάτησαν τον Πόλεμο», γεννήθηκαν οι«Φλυαρίες ανάμεσα στον Ουρανό και τη Γη». Η γιορτή των ιστοριών συνεχίζεται με πρωταγωνιστή μια«Τούρτα στον Ουρανό».

Ιδιαίτερη θέση κατέχει το έργο του, «Γραμματική της Φαντασίας». Ο Ροντάρι εισήγαγε την τέχνη να εφευρίσκεις ιστορίες. Προσπάθησε να αναδείξει τη δύναμη και τον πλούτο της φαντασία δίνοντας δικές του ιδέες και μεθοδολογίες. Το έργο του "Γραμματική της Φαντασίας» αποτελεί ένα εγχειρίδιο για εκπαιδευτικούς και γονείς. Η ευφάνταστη κληρονομιά που εκπόνησε και εμπλούτισε ο Ροντάρι παρέχει μια απελευθερωτική προσέγγιση για την πολιτισμένη σύγχρονη ζωή. Σκοπός του δεν ήταν να συγκαλύψει και να γλυκάνει μέσω της φαντασίας, αλλά να χρησιμοποιήσει τη φαντασία για να διδάξει στα παιδιά την αλήθεια για την πραγματικότητα. «Σκοπός δεν είναι να ενθαρρύνουμε στο παιδί κενές φαντασιοπληξίες, αλλά να το βοηθήσουμε να φανταστεί τον εαυτό του και τη μοίρα του.»


Ο κόσμος του παιχνιδιού για τον Ροντάρι είναι σύνθετος και βαθιά αναγκαίος. Βοηθάει στην ουτοπία...

«Το παιχνίδι αποδίδει απείρως περισσότερο αν το χρησιμοποιούμε για να ευχαριστήσουμε το παιδί, να του παρουσιάσουμε ένα μέλλον με ικανοποιήσεις και ανταμοιβές, λέγοντάς του το σαν παραμύθι. Ξέρω καλά ότι το μέλλον δεν θα είναι σχεδόν ποτέ ωραίο σαν το παραμύθι. Δεν είναι όμως αυτό που μετράει. Ωστόσο, είναι ανάγκη το παιδί να κάνει προμήθειες αισιοδοξίας και εμπιστοσύνης, για να προκαλέσει τη ζωή. Και μετά, μην παραβλέπουμε την παιδαγωγική αξία της ουτοπίας. Αν δε ελπίζαμε, σε πείσμα όλων, σε έναν καλύτερο κόσμο, ποιος θα μας υποχρέωνε να πάμε στον οδοντίατρο;»
  Ποιος είναι όμως ο εχθρός της σκέψης, της ικανότητας να εφευρίσκεις ιστορίες;

«Εχθρός της σκέψης είναι η πλήξη. Αν όμως καλέσουμε τα παιδιά να σκεφτούν τι θα συνέβαινε αν, η Σικελία έχανε τα κουμπιά της, είμαι έτοιμος να στοιχηματίσω όλα μου τα κουμπιά ότι δεν θα έπλητταν».
 
  Ενώ δημιουργικός ένας νους;

«Ένας νους που δουλεύει συνεχώς, που κάνει πάντα ερωτήσεις, που ανακαλύπτει προβλήματα εκεί όπου οι άλλοι βρίσκουν ικανοποιητικές απαντήσεις, που νιώθει άνετα σε ρευστές καταστάσεις όπου οι άλλοι μυρίζονται μόνο κινδύνους, που είναι ικανός για αυτόνομες και ανεξάρτητες κρίσεις, που αρνείται το κωδικοποιημένο, που ξαναχειρίζεται αντικείμενα και έννοιες χωρίς να εμποτίζεται από κομφορμισμούς. Όλες αυτές οι ιδιότητες εκδηλώνονται στη δημιουργική διαδικασία.»
  Υπάρχει σχέση ανάμεσα στα μαθηματικά και στα παραμύθια;

«Τα παραμύθια χρησιμεύουν στα μαθηματικά όπως τα μαθηματικά χρησιμεύουν στα παραμύθια. Χρησιμεύουν ακριβώς επειδή φαινομενικά δεν χρησιμεύουν σε τίποτα, όπως η ποίηση και η μουσική, όπως το θέατρο ή ο αθλητισμός (όταν δεν γίνονται επιχείρηση). Χρησιμεύουν στον ολοκληρωμένο άνθρωπο.»
  παιδιά και βιβλία...

«Η αποφασιστική συνάντηση ανάμεσα στα παιδιά και στα βιβλία γίνεται στα σχολικά θρανία. Αν συμβεί σε ένα δημιουργικό πλαίσιο, όπου θα μετράει η ζωή και όχι η άσκηση, θα μπορέσει να αναδυθεί αυτή η ευχαρίστηση για το διάβασμα με την οποία δεν γεννιόμαστε, γιατί δεν είναι ένστικτο. Εάν συμβεί σε ένα γραφειοκρατικό πλαίσιο, (αντιγραφές, γραμματικές αναλύσεις, περιλήψεις, κ.ά.) τότε τα παιδιά θα ξέρουν να διαβάζουν αλλά μόνο όταν θα είναι υποχρεωμένα. Και πέρα από την υποχρέωση θα καταφεύγουν στα κόμικς -ακόμα και όταν θα είναι ικανά για πιο σύνθετα αναγνώσματα-, ίσως επειδή τα κόμικς δεν "μολύνθηκαν" από το σχολείο.»
 
  Στάσου και κοίταξε τον κόσμο. Διάλεξε τη δική σου θέαση κάθε φορά...

«Τον κόσμο μπορείς να τον κοιτάξεις από το ύψος ενός ανθρώπου αλλά και από εκείνο ενός σύννεφου. Στην πραγματικότητα, μπορείς να μπεις από την κεντρική πόρτα ή να χωθείς -είναι πιο διασκεδαστικό- από ένα παραθυράκι.»

Πηγή: storieumane.gr

"Εκπαίδευση χωρίς Παιδεία. Αυτό θέλουμε;" Του Δ.Τσιριγώτη 08:25, 08 Νοε 2013 | tvxsteam tvxs.gr

.............................................................

Εκπαίδευση χωρίς Παιδεία. Αυτό θέλουμε; 

Του Δ.Τσιριγώτη

08:25, 08 Νοε 2013 | tvxsteam tvxs.gr/node/142875

 

 

Η παιδεία είναι η διαδικασία κτισίματος μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας .Αυτό σημαίνει  μια ολιστική ωριμότητα που δεν  είναι μόνο γνωστική αλλά και πνευματική ,συναισθηματική και συμπεριφοριστική. Σκοπός της παιδείας είναι να αποκτήσει το άτομο υπαρξιακή γνώση. Του Δημήτρη Τσιριγώτη                                                                                                                        

Η εκπαίδευση είναι ο τρόπος απόκτησης γνώσης περιορισμένου εύρους και βάθους που εκφράζεται ,ως επί το πλείστον, με τα εκπαιδευτικά προγράμματα. Στην Ελλάδα υπάρχει μια διαρκής σύγχυση των δυο εννοιών. Η παιδεία ταυτίζεται με την εκπαίδευση ενώ, ειδικά στην εποχή μας ,δεν θα ήταν υπερβολικό να πούμε ότι οι δύο έννοιες είναι  περισσότερο αντίπαλες  παρά σύμμαχοι. Κανονικά ,θα έπρεπε, η εκπαίδευση να είναι ο πιο έμπιστος και ικανός  βοηθός  της παιδείας. Σήμερα όμως φαίνεται ότι η εκπαίδευση προσπαθεί να γίνει το απόλυτο αφεντικό ,προσπαθεί να είναι  αυθύπαρκτη  και  σχεδόν ,έχει εκτοπίσει τη παιδεία από το προσκήνιο.  Ποιος θα περίμενε λοιπόν ότι η παιδεία και η εκπαίδευση θα μπορούσαν  να βρεθούν αντίπαλες  στην ίδια διελκυστίνδα; Παρακάτω  να προσπαθήσω να αποσαφηνίσω  τις διαφορές μεταξύ των δύο εννοιών .Εδώ  να τονίσω ότι ως εκπαιδευτικός είμαι υπέρμαχος  της  εκπαίδευσης  .Εκείνης της εκπαίδευσης όμως που δεν είναι αυτοσκοπός  αλλά σεμνός υπηρέτης της παιδείας .

Η εκπαίδευση αφορά  την παροχή εφοδίων και ανάπτυξη δεξιοτήτων με σκοπό κυρίως την επαγγελματική πορεία του ατόμου. Για αυτό  και η εξειδίκευση είναι πλέον το βασικό της μέλημα. Στο σημερινό ελληνικό  εκπαιδευτικό σύστημα όλων των βαθμίδων  είναι φανερή η τάση παροχής κατακερματισμένης γνώσης που θα αναπτύσσει μονόπλευρα το μαθητή και θα τον μετατρέπει  σε έναν άριστα καταρτισμένο  τεχνίτη ,χωρίς όμως κριτική σκέψη ,χωρίς φαντασία ,χωρίς συνείδηση και χωρίς βούληση. Αυτό συμβαίνει γιατί  ουσιαστικά  πρόκειται για μια εκπαίδευση χωρίς παιδεία. Το σχολείο αντί να είναι  ο ναός της παιδείας έχει καταντήσει η κρησάρα που ψάχνει τους ικανούς και που βάζει τις πινακίδες των επαγγελματικών οδών  που πρέπει να ακολουθήσει το κάθε παιδί.                                                             

Δεν είναι τυχαίες οι έννοιες  που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς : "κλάδοι", "δέσμες", "κατευθύνσεις" "μαθήματα βαρύτητας" κ.α. Παιδιά  δεκαπέντε χρονών καλούνται να πάρουν σημαντικές αποφάσεις για το επαγγελματικό τους μέλλον με αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται σε αυτές χωρίς διέξοδο. Είναι επίσης φανερό ότι γίνεται υποβάθμιση –κατάργηση μαθημάτων που παρέχουν γενική παιδεία. Υπάρχει  μια τάση να ελαχιστοποιηθούν τα μαθήματα ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, τέχνης και πολιτισμού (που καλλιεργούν τη παιδεία) και αντικατάστασής  τους  από μαθήματα ειδικότητας . Ακόμα και αυτή η χρήση του ενός σχολικού εγχειριδίου ανά μάθημα (ειδικά σήμερα στην εποχή της εύκολης πρόσβασης στη πληροφορία) δείχνει ξεκάθαρα τη τάση της παροχής πολύ συγκεκριμένης και περιορισμένης γνώσης.  Αυτή η αντιμετώπιση των μαθητών σαν μηχανήματα ικανά να κάνουν ένα μόνο πράγμα απέχει πολύ από την  έννοια της παιδείας.                             

Να πούμε  εδώ ότι η επικείμενη αξιολόγηση  των εκπαιδευτικών μπορεί να φαίνεται με μια πρώτη ματιά ότι έχει στόχο ,μόνο , τη χειραγώγηση των εκπαιδευτικών .Με μια πιο προσεχτική ανάλυση όμως είναι φανερό ότι ο στόχος είναι ο μαθητής και ο αυριανός πολίτης. Όπως ένα δίκτυο ηλεκτρονικών υπολογιστών   χρειάζεται ένα κεντρικό υπολογιστή  για να διαμοιράζει τα αρχεία ,έτσι και ο εκπαιδευτικός ,σύμφωνα με τα σχέδια του υπουργείου παιδείας ,θα είναι ένας απλός διαμοιραστής  πακέτων γνώσης ,χάνοντας τον πραγματικό ρόλο, αυτό του πνευματικού ανθρώπου. Στόχος τους είναι λοιπόν το σχολείο να εξυπηρετεί τις ανάγκες της αγοράς .                                 

Μετά τον υποβιβασμό των προϊόντων του πολιτισμού και της τέχνης σε εμπόρευμα σειρά τώρα έχει η εκπαίδευση. Και η αγορά έχει ανάγκη από ‘’χέρια’’ και  ‘’εργαλεία’’ και όχι από ‘’μυαλά’’. Φυσικά οι ανάγκες της αγοράς δεν αφορούν τη παιδεία. Η παιδεία  είναι προσανατολισμένη  στις  ανάγκες της  ψυχής. Και η ψυχή είναι πολύ πιο σύνθετη από ένα γρανάζι.                                                                                                                                                                               

«Όπως του αγάλματος, έτσι και του βίου όλα τα μέρη πρέπει να είναι αρμονικά.»(Σωκράτης).                                                          

«Η παιδεία σαν την πλούσια χώρα, παράγει όλα τα αγαθά». (Σωκράτης).

Τα κίνητρα της εκπαίδευσης είναι εξωτερικά : η ανταμοιβή, το κέρδος και ο ανταγωνισμός. Οι έλληνες  μαθητές μαθαίνουν από πολύ μικροί να έχουν καλές επιδόσεις για να πάρουν καλούς βαθμούς (η πρώτη μορφή κέρδους στη ζωή ενός παιδιού).Τα σχολεία έχουν μετατραπεί σε  χώρους  όπου τα παιδιά μπολιάζονται στη λογική της αγοράς και του  ακραίου ανταγωνισμού και ατομικισμού. Η επικείμενη αξιολόγηση των εκπαιδευτικών κατά πάσα πιθανότητα θα επιφέρει τα ίδια ολέθρια  αποτελέσματα  και στο κλάδο μας (κυρίως η σύνδεση της αξιολόγησης με τη μισθολογική εξέλιξη) . Αντιθέτως τα κίνητρα της παιδείας είναι εσωτερικά: προσπάθεια βελτίωσης του ‘’εαυτού’’ ως στάση ζωής μη περιμένοντας καμία εξωτερική ανταμοιβή. Στα πλαίσια αυτά  η παιδεία κάνει τον άνθρωπο  να επιδιώκει και παλεύει για την βελτίωση και των υπολοίπων συνανθρώπων του  και όχι να αγωνιά και να μεθοδεύει   τη δική του αναρρίχηση εις βάρος αυτών. Η εκπαίδευση έχει στόχο το ‘’εγώ’’ ενώ η πραγματική παιδεία το ‘’εμείς’’, το μοίρασμα. Η εκπαίδευση οραματίζεται  τη πρωτιά ενώ η  παιδεία διαπνέεται από  τη λογική της μετριοφροσύνης. Η μετριοφροσύνη όχι στη θεωρία αλλά στην  πράξη .                                                                                    

«Ένα γνωρίζω, πως δεν γνωρίζω τίποτε. (Εν οίδα ότι ουδέν οίδα).»  (Σωκράτης)                                                                                                                                                  

«Οποιαδήποτε παιδεία είναι βασισμένη στην ιδέα της φιλοδοξίας πρόκειται να προκαλέσει κόλαση πάνω στη γη». ( Όσσο ).

Η  εκπαίδευση  έχει ανάγκη αποδειχτικά στοιχεία  για να είναι πειστική και μετρήσιμη. Χρειάζεται εξετάσεις, βαθμούς, αριστεία, απολυτήρια , πανεπιστημιακά  πτυχία  ,διπλώματα ξένων γλωσσών ,διδακτορικά  κ.α. Η παιδεία από την άλλη μεριά έχει τόσο μεγάλο ορίζοντα που δεν μπορεί να μετρηθεί. Δεν μπαίνει εύκολα σε καλούπια .Ας μιλήσουμε λίγο για την ελληνική πραγματικότητα  όπου φαίνεται ότι έχουμε μανία με την εκπαίδευση αλλά δυστυχώς δεν ισχύει το ίδιο και  με τη παιδεία. Το ποσοστό των ελλήνων  μαθητών που μετά τη δευτεροβάθμια (Γυμνάσιο –Λύκειο ) εκπαίδευση συνεχίζουν στη τριτοβάθμια (ΑΕΙ και ΤΕΙ )είναι ίσως το υψηλότερο στην Ευρώπη. Η ελληνική οικογένεια έχει σε πρώτη προτεραιότητα τις σπουδές των παιδιών .Αυτό σαν γεγονός   θα μπορούσε να θεωρηθεί ως θετικό .Ο τρόπος και το κίνητρο ,όμως, που το συνοδεύουν δημιουργεί πάρα πολλά προβλήματα στην ελληνική κοινωνία. Στην Ελλάδα  θεωρούμε ότι η κοινωνική και επαγγελματική καταξίωση και επιτυχία στηρίζονται σε ένα καλό πτυχίο ή πλέον σε πολλά καλά πτυχία. Οπότε όλος ο μόχθος της οικογένειας εστιάζει σε αυτό το στόχο. Συγκεκριμένα στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση  υπάρχει μόνο ένας στόχος που είναι η εισαγωγή στη τριτοβάθμια και στη τριτοβάθμια η απόκτηση πτυχίου με ζήτηση στην αγορά εργασίας .Και για την επίτευξη αυτού του στόχου η ελληνική οικογένεια είναι αποφασισμένη να δαπανήσει ένα πολύ μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού της σε ιδιωτικά σχολεία, φροντιστήρια, ιδιαίτερα μαθήματα κ.α. 

Για καλλιέργεια και για ολοκληρωμένη μόρφωση δεν γίνεται ούτε κουβέντα και αυτό οφείλεται και στο γεγονός ότι είμαστε  ένας λαός που κατεξοχήν ταυτίζει και συγχέει τις έννοιες εκπαίδευση και παιδεία. Ο αντίλογος βέβαια εδώ θα ισχυριστεί ότι η ελληνική οικογένεια αναγκάζεται να ξοδευτεί γιατί υπάρχει έλλειμμα στη παρεχόμενη εκπαίδευση από τα δημόσια σχολεία της χώρας. Η αλήθεια βέβαια είναι διαφορετική: Δεν υπάρχει έλλειμμα εκπαίδευσης ,υπάρχει έλλειμμα παιδείας. Αυτό το έλλειμμα παιδείας είναι που κάνει τους γονείς να θέλουν οπωσδήποτε να σπουδάσουν τα παιδιά τους άσχετα αν αυτά το θέλουν ή αν έχουν και τις δυνατότητες-ικανότητες να το κάνουν. Πάρα πολλά ελληνόπουλα σπουδάζουν με το ζόρι και μάλιστα αντικείμενα που δεν τα ικανοποιούν ή δεν τους ταιριάζουν μόνο και μόνο για να ικανοποιήσουν μια κοινωνική απαίτηση. Η εκπαίδευση στην Ελλάδα έχει σαν κινητήριο μοχλό τα κοινωνικά στερεότυπα. 

Όλα αυτά βέβαια συμβαίνουν γιατί στη χώρα μας έχουμε  κατηγοριοποιήσει τα επαγγέλματα  σε καλά επαγγέλματα (επιστήμονες)και σε  κακά .Άλλη αξία δίνουμε σε ένα γιατρό ,σε ένα δικηγόρο και σε ένα μηχανικό  και άλλη σε ένα τεχνίτη ,σε ένα γεωργό και σε ένα κτηνοτρόφο. Αυτό έχει ολέθρια αποτελέσματα στην ελληνική κοινωνία και οικονομία : Δεν μπορούν να απορροφηθούν όλοι οι πτυχιούχοι (άρα εκτίναξη της ανεργίας)  και δεν υπάρχει επάρκεια στα υπόλοιπα επαγγέλματα (εγκατάλειψη ) οπότε οι θέσεις καλύπτονται από μετανάστες . 

Επίσης πολύς λόγος γίνεται τελευταία για τη στροφή μεγάλης μερίδας των νέων προς τον ακροδεξιό χώρο. Ακόμα και αυτή η επιλογή τους δείχνει το έλλειμμα παιδείας . Όταν, οι ουσιαστικά απαίδευτοι και ακαλλιέργητοι νέοι μας, το μόνο που κάνουν είναι να εκπαιδεύονται για την επαγγελματική τους αποκατάσταση ,με πολύ εντατικό και επίπονο τρόπο ,είναι φυσικό τώρα να νοιώθουν ότι έχουν πέσει  θύματα πλεκτάνης. Ξαφνικά τους  είπαμε ότι λόγω της κρίσης δεν υπάρχουν δουλειές ,ότι θα είναι άνεργοι ,ότι πρέπει να μάθουν να ζουν με πολύ λιγότερα χρήματα. Οι νέοι δυστυχώς δεν είχαν την πνευματική ωριμότητα ,λόγω της έλλειψης πραγματικής παιδείας να το διαχειριστούν όλο αυτό και έτσι αρπάχτηκαν από ότι  πιο ακραίο και έντονο   που θα έδινε εκτόνωση στην οργή τους. Οι νέοι επιζήτησαν μια δυναμική αντίδραση της στιγμής που όμως φαίνεται να μετουσιώνεται σε σταθερή αξία. Πέρασαν από την αφελή πολιτική ξεγνοιασιά στην , ακόμα πιο αφελή, πολιτική θέση. Χωρίς καμία πολιτική ζύμωση ,έχοντας απόσταση  από το καθημερινό πολιτικό δρώμενο ,ξαφνικά ,βρέθηκαν στο κέντρο των εξελίξεων.

«Η Παιδεία κάνει το λαό εύκολο να οδηγηθεί, αλλά δύσκολο να εξαπατηθεί, εύκολο να κυβερνηθεί, αλλά αδύνατο να υποδουλωθεί».( Μπ. Χαρμ)

Η εκπαίδευση  είναι στατική και διεκπεραιώνεται   σε  περιορισμένο χρονικό ορίζοντα. Μόλις ο στόχος επιτευχθεί σταματά και η εκπαίδευση. Η παιδεία είναι δυναμική και  αέναη .Δεν υπάρχει καθαρός στόχος για να επιτευχθεί και να λάβει τέλος. Δεν εξαντλείται στην απόκτηση μερικών αποδεικτικών εκπαίδευσης (πτυχία ,διπλώματα),αλλά είναι μια μόνιμη διαδικασία αναζήτησης της προσωπικής αλήθειας. Η παιδεία είναι μια διαρκής προσπάθεια ολοκλήρωσης δια βίου.

«Γηράσκω αεί διδασκόμενος».( Σωκράτης).

Η εκπαίδευση  είναι πάντα αποσπασματική  και έχει περιορισμένο εύρος και βάθος . Η παιδεία είναι πάντα γενική, εμπεριέχει την εκπαίδευση  και έχει έννοια ολιστική .Αν ο στόχος της εκπαίδευσης είναι η στείρα απόκτηση γνώσεων ,ο στόχος της παιδείας είναι η ψυχική ,συναισθηματική και πολιτική ολοκλήρωση του ατόμου. Εκτός από τη λογική νοημοσύνη (στην οποία επικεντρώνεται η εκπαίδευση) δίνει μεγάλη σημασία και σε άλλα είδη νοημοσύνης :  τη συναισθηματική(ικανότητα του ανθρώπου να καταλαβαίνει τους άλλους) ,την  ενδοπροσωπική (ικανότητα του ανθρώπου να καταλαβαίνει  τα δικά του αισθήματα)  τη λεκτική κ.α. Αν η εκπαίδευση αγαπάει τη  πολυμάθεια η παιδεία αγαπάει τη  φιλομάθεια. Η εκπαίδευση χρησιμοποιεί παρωπίδες για να εστιάζει σε συγκεκριμένα σημεία της γνώσης. Αντιθέτως  η παιδεία είναι  ευρυγώνιος  φακός που  ανοίγει το πλάνο.

«Το μυαλό είναι φωτιά που πρέπει να ανάψεις, κι όχι δοχείο που πρέπει να γεμίσεις».(Πλούταρχος).

Η εκπαίδευση  είναι πάντοτε εντεταλμένη. Το πλαίσιό της καθορίζεται από τις  ορέξεις της κυβερνητικής εξουσίας και του αρμόδιου υπουργείου .Ως εκ τούτου μέσω της εκπαίδευσης γίνεται προσπάθεια διαμόρφωσης υπάκουων συνειδήσεων που δεν αμφισβητούν  την  άρχουσα τάξη και  εξουσία  ακόμα και όταν αυτή αυθαιρετεί ή κάνει κατάχρηση. Όμως μια τέτοια  εκπαίδευση , χωρίς παιδεία, παράγει ενδεχομένως «ιδιοφυείς επιστήμονες» και άριστα καταρτισμένους τεχνοκράτες, οι όποιοι όμως έχουν «νεκρωμένη συνείδηση και νεκρωμένη βούληση».                     

Από την άλλη πλευρά η παιδεία είναι ελεύθερη ,δεν εξουσιάζεται  ,και δεν υπακούει σε εντολές. Μπορεί μάλιστα να είναι η ασπίδα απέναντι σε οποιαδήποτε προσπάθεια αυθαιρεσίας  και  καταπάτησης της ελευθερίας. Αποβλέπει στη διαφύλαξη της  δημοκρατίας  στην ποιοτική ανύψωση του λαού.  Οι εχθροί της δημοκρατίας επιδιώκουν να κρατούν έναν λαό αποπροσανατολισμένο, ανίκανο να σκέπτεται και αδύνατο να αποφασίζει. Δυστυχώς πολλές φορές η παρεχόμενη εκπαίδευση έχει χρησιμοποιηθεί ως  το εργαλείο που εξυπηρετεί τα άνομα σχέδιά τους.

«Η εκπαίδευση  προσπαθεί να μορφώσει πολίτη ικανό να συντηρεί τα καθεστώτα» . (Δημ.Γληνός).   

«Η λιγότερο δαπανηρή άμυνα των κρατών είναι η Παιδεία». (Ε. Μπυρκ) .                                                                                           

«Ποτέ δε σημαδεύουνε στα πόδια. Στο μυαλό είναι ο στόχος . Το νου σου ε; ». (Κ.Γώγου).

Η εκπαίδευση  παίζει  συντηρητικό  ρόλο στην   αναζήτησης  νέας γνώσης .Προτιμά να διαιωνίζει    την κεκτημένη  γνώση  και απεχθάνεται τις αλλαγές και τις ανατροπές της. Στόχος της είναι η διατήρηση της αδράνειας. Αντίθετα η παιδεία επιδιώκει την δράση ,δηλαδή, την παραγωγή νέας γνώσης που συνήθως προκαλεί την κατάρριψη   της προηγούμενης. Η παιδεία έχει σκοπό  την απελευθέρωση του ανθρώπου από τα δεσμά  του φόβου και του δογματισμού και  να καλλιεργήσει  τον προβληματισμό και την αμφιβολία. Γι αυτό και είναι ιδιαίτερα   ενοχλητική για τη καθεστηκυία τάξη πραγμάτων η οποία κάνει ότι μπορεί για να την ελέγξει. «Στόχος του δάσκαλου είναι να διδάξει το παιδί να μη συγχέει το καλό με την αδράνεια και το κακό με τη δράση» . (Μαρία Μοντεσσόρι) . 

Η εκπαίδευση  επιδιώκει τη  βίαιη  ενσωμάτωση του ατόμου στη μάζα .Για το λόγο αυτό θέλει να εξομαλύνει τις διαφορές μεταξύ των ατόμων με απώτερη τάση την εξομοίωση  μεταξύ τους .Αντίθετα η παιδεία  δείχνει σεβασμό στη διαφορετικότητα  με ιδανική απώτερη τάση την ανάδειξη της μοναδικότητας του κάθε ανθρώπου. Η εκπαίδευση  έχει στόχο τη μάζα που να περιέχει  πολλά ίδια ‘’εγώ’’ ενώ η παιδεία έχει στόχο το ‘’εμείς’’ που να περιέχει  πολλά διαφορετικά πρόσωπα. «Οι άνθρωποι γεννιούνται αμαθείς, όχι ηλίθιοι. Γίνονται ηλίθιοι στην πορεία, από την εκπαίδευση » .( Μπέρτραντ  Ράσελ).

Η εκπαίδευση  είναι υποχρεωτική ενώ η παιδεία προαιρετική. Η παιδεία είναι επιλογή και σε αντίθεση με την εκπαίδευση δεν δίνεται και δεν αφομοιώνεται με το ζόρι. Επίσης η εκπαίδευση είναι μια εκούσια μετρήσιμη και αντικειμενική διαδικασία  ενώ η παιδεία ,συνήθως , παρέχεται ακούσια, είναι υποκειμενική  και ,φυσικά ,δεν μετριέται. Την εκπαίδευση την παρέχουν  συγκεκριμένοι φορείς (σχολεία και εκπαιδευτικοί) ενώ τη παιδεία μπορείς να την αντλήσεις  από παντού  ,(πέρα από το σχολείο ),από την οικογένεια ,τους φίλους, από μια καλή συζήτηση, από τις τέχνες ,από ένα βιβλίο ,από ένα πίνακα , από ένα τραγούδι, μια ταινία ή ένα θέατρο και από ένα σωρό άλλα. Το αξιοσημείωτο είναι ότι η δράση της παιδείας είναι υπόγεια και φυσικά δεν μπορεί να πάρει  τη μορφή διδασκαλίας. Δεν διδάσκεται η παιδεία. Απλά καλλιεργείται χωρίς να το παίρνεις είδηση και προαιρετικά.        

«Η Παιδεία είναι πολύ σπουδαίο πράγμα. Καλό είναι όμως να θυμόμαστε πότε πότε πως τα πράγματα που αξίζει να ξέρει κανείς δε διδάσκονται».  (Όσκαρ  Ουάιλντ)

Η παιδεία είναι πάντα υπέρμαχος των ανωτέρων αξιών της δημοκρατίας ,της ελευθερίας ,της αρετής και της ηθικής εξύψωσης του ανθρώπου. Η εκπαίδευση είναι ένα δυνατό όπλο .Και στο όπλο παίζει ρόλο το χέρι που το κρατάει και προς τα πού σημαδεύει. Με αυτήν την έννοια η χωρίς  παιδεία εκπαίδευση μπορεί να είναι ,ενίοτε, και επικίνδυνη.

«Πασά επιστήμη χωριζόμενη δικαιοσύνης και της άλλης αρετής, πανουργία, ου σοφία φαίνεται». ( δηλαδή η επιστήμη που χωρίζεται από τη δικαιοσύνη και την υπόλοιπη αρετή γίνεται πανουργία και όχι σοφία). (Πλάτωνας).

Στο βάθος τους όλα τα προβλήματα είναι προβλήματα παιδείας. Τα περισσότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε ως πολίτες αυτής της χώρας θα είχαν πιο εύκολη λύση  εάν δίναμε την αξία που της αρμόζει  στην παιδεία και δεν την υποβαθμίζαμε τόσο  ,ταυτίζοντάς την με μια, χωρίς παιδεία ,εκπαίδευση. Η σημερινή εκπαίδευση πρωταγωνιστεί στη χώρα μας. Στην ουσία όμως έχει καταντήσει  δούλος της άρχουσας τάξης και της αγοράς. Θέλει σκυμμένα κεφάλια που ‘’κάνουν τη δουλίτσα τους’’. Μόνο η ολοκληρωμένη παιδεία ,με βοηθό της μια σωστή εκπαίδευση , μπορεί να κάνει τα κεφάλια να σηκωθούν με υπερηφάνεια.
      Ο Δ. Τσιριγώτης είναι Φυσικός