Δευτέρα, 28 Μαΐου 2012

"Η Ζερβοπούλα" - μια παραλογή και 5 φωτογραφίες από το Άργος

............................................................


Η Ζερβοπούλα

Κάτω στον κάμπο τον πλατύ, τον όμορφο τον τόπο,
εκεί βουλιώνται οι ξανθιές να χτίσουν μοναστήρι.
Τα περιστέρια κουβαλούν, τα χελιδόνια χτένουν.
Σαν χτίσαν κι αποχτίσανε, πιάνουν χορό χορεύουν.

Μεριά χορεύουν οι ξανθιές, μεριά οι μαυρομάτες,
και μες στη μέση του χορού χορεύει η Ζερβοπούλα.
Έλαμπαν τα μανίκια της κι άστραφτε η φορεσιά της,
άσπρα λουλούδια πέφτανε απ' τη περπατησιά της.
Του ρήγα γιος επέρασε και πάει να κυνηγήσει, 
με εξήντα δυο λαγωνικά, σαράντα δυο ζαγάρια.
Κοντοκρατεί τ' ασκέρι του και το χορό αγναντεύει.


- Να μη είχε γίνω βασιλιάς, να μη είχε γίνω ρήγας, 
να πήγαινα να έπιανα σε Ζερβοπούλας χέρι.
- Τι τάζεις, ρήγα, να πιαστείς σε Ζερβοπούλας χέρι;
- Της τάζω μύλους δώδεκα μ' όλους τους μυλωνάδες,
της τάζω αμπέλια ατρύγητα μ' όλους τους θεριστάδες,
της τάζω χίλια πρόβατα και πεντακόσια γίδια
της τάζω και τη Βενετιά μ' όλα της τα καράβια,
της τάζω το φεσάκι μου, γυναίκα να την πάρω.

Λαογραφία Δ', σ. 101 (Π.Σεφερλής, Άργος)

Από "Τα Δημοτικά μας Τραγούδια" / εκλογή Γ. Ιωάννου (1965) εκδόσεις "Ερμής"/ΔΟΛ     



.........................................................

































































Κυριακή, 27 Μαΐου 2012

Εικόνες επίκαιρες, εικόνες διαχρονικές, όλες με νόημα


.............................................................
















































































































































































































Αύγουστος Στρίντμπεργκ (1849 - 1912) Από το Ονειρόδραμα (Γ'.)

............................................................

Αύγουστος Στρίντμπεργκ (1849 - 1912)

 





Από το Ονειρόδραμα (Γ'.)*







ΕΙΚΟΝΑ ΟΓΔΟΗ

ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Ο μικρός κοιμάται;
ΑΓΝΗ: Ναι, επιτέλους κοιμήθηκε.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ(γλυκά): Τα κλάματά του διώχνουν την πελατεία.
ΑΓΝΗ (ευγενικά): Τι μπορούμε να κάνουμε;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Τίποτα.
ΑΓΝΗ: Αν παίρναμε ένα μεγαλύτερο διαμέρισμα;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Δεν έχουμε χρήματα.
ΑΓΝΗ: Μπορώ ν' ανοίξω το παράθυρο; Σκάω μέσα σ' αυτόν τον μολυσμένο αέρα.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Αν ανοίξεις θα παγώσουμε!
ΑΓΝΗ: Είναι φρίκη!... Ίσως να καθάριζα το πάτωμα στο γραφείο σου;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Δεν είσαι αρκετά γερή για τέτοιες δουλειές. Ούτε κι εγώ άλλωστε. Κι η Χριστίνα είναι απασχολημένη. Πρέπει να κολλάει - πρέπει να βουλώσει και την παραμικρή χαραμάδα. Σ' ολόκληρο το σπίτι, στο ταβάνι, στους τοίχους, στα πατώματα...
ΑΓΝΗ: Ήμουνα διατεθειμένη να αντιμετωπίσω τη φτώχεια, μα όχι και τη βρώμα!
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Η φτώχεια έχει πάντα μια δόση βρώμας.
ΑΓΝΗ: Είναι χειρότερα απ' ό,τι είχα φανταστεί!
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Όχι, δεν είναι χειρότερα. Μπορούμε ακόμα να φάμε.
ΑΓΝΗ: Να φάμε τι;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Τα λάχανα είναι φτηνά. Είναι όμορφα και θρεφτικά.
ΑΓΝΗ: Είναι όμορφα για κείνους που τους αρέσουν. Εγώ τα σιχαίνομαι.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Γιατί δε μου το 'πες ποτέ;
ΑΓΝΗ: Γιατί σ' αγαπούσα... Κι ήθελα να θυσιάσω τα γούστα μου για χάρη σου. 
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Πρέπει λοιπόν κι εγώ ναθυσιάσω την αγάπη που έχω για τα λάχανα... Οι θυσίες μας πρέπει να 'ναι αμοιβαίες.
ΑΓΝΗ: Και τι θα φάμε λοιπόν; Ψάρια; Εσύ δεν μπορούσες να τα βάλεις στο στόμα σου.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Κι είναι κι ακριβά!
ΑΓΝΗ: Όλα είναι πιο δύσκολα απ' ό,τι νόμιζα.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Το βλέπεις;... Και το παιδί, που θα 'πρεπε να μας φέρνει κοντά, σαν μια ευλογία - μας οδηγεί στο χαμό.
ΑΓΝΗ: Αγάπη μου! Πεθαίνω μέσα σ' αυτό τον μουχλιασμενο αέρα, μέσα σ' αυτό το δωμάτιο που βλέπει σε μια σκοτεινή αυλή, μ' αυτά τα κλάματα του μωρού κι αυτές τις ατέλειωτα άγρυπνες νύχτες, και μ' όλους αυτούς εκεί έξω, που μουγκρίζουν, που τσακώνονται και που κατηγορούν ο ένας τον άλλον!... Θα πεθάνω εδώ μέσα!
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Κακόμοιρο λουλούδι, δίχως αέρα και φως!
ΑΓΝΗ: Και λες πως άλλοι είναι χειρότερα από μας;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Φυσικά. Εγώ είμαι ένας άνθρωπος που τον ζηλεύει όλη η γειτονιά!
ΑΓΝΗ: Και λες πως άλλοι είναι χειρότερα από μας;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Φυσικά. Εγώ είμαι ένας άνθρωπος που τον ζηλεύει όλη η γειτονιά! 
ΑΓΝΗ: Όλα θα 'ταν κάπως υποφερτά, αν μπορούσα να φέρω λίγη ομορφιά μέσα στο σπίτι.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Ξέρω τι εννοείς: ένα λουλούδι!... Θα 'θελες ένα λιοτρόπι, δεν είν' έτσι; Μα το λιοτρόπι κοστίζει λεφτά - όσο έξι λιτρες γάλα ή τέσσερα κιλά πατάτες.
ΑΓΝΗ: Θα μπορούσα και να μην τρώω καθόλου, φτάνει να 'χα ένα λουλούδι.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Υπάρχει μια ομορφιά που δεν κοστίζει τίποτα, και που είναι τρομερό να τη στερείται ένας άνθρωπος που έχει αισθηση της πραγματικής ομορφιάς.
ΑΓΝΗ: Και ποια ομορφιά είναι αυτή;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: ΑΝ στη πω, θα θυμώσεις.
ΑΓΝΗ: Έχουμε συμφωνήσει να μη θυμώνουμε ποτέ.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Έχουμε συμφωνήσει... Ναι! Όλα θα πάν καλά, αν δε φτάσουμε στις μικρές... τις κοφτερές εκείνες λέξεις που ματώνουν... Μας ξέφυγε ποτέ καμιά;
ΑΓΝΗ: Όχι - ούτε και θα συμβεί.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Ποτέ - όσο θα εξαρτάται από μένα.
ΑΓΝΗ: Λέγε, λοιπόν!    
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Να!... Όταν γυρίζω σπίτι, το πρώτο πράγμα που κοιτάζω είναι οι κουρτίνες (Πηγαίνει στο παράθυρο και τις διορθώνει.) Πώς κρέμονται;... Αν είναι τσαλακωμένες, στραβές, δεμένες με κουρέλια - φεύγω. Ή ρίχνω μια ματιά στις καρέκλες. Αν είναι όλες ταχτικά βαλμένες στη σειρά - μένω. (Τοποθετεί μια καρέκλα κοντά στις άλλες του τοίχου.) Κατόπι παρατηρώ τα κεριά στα καντηλέρια. Αν είναι στραβά, θα πει πως κι όλο το σπίτι είναι στραβό. (Διορθώνει ένα κερί στο κομοδίνο.) Αυτή είναι η ομορφιά, αγαπητή μου, που δεν κοστίζει τίποτα.
ΑΓΝΗ, σκύβει το κεφάλι: Όχι λέξεις κοφτερές, Άξελ - σε παρακαλώ!
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Μα δεν ήταν...
ΑΓΝΗ: Ήταν!
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Όχι που να πάρει ο διάολος!...
ΑΓΝΗ: Τι τρόπος!
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Με συγχωρείς, Αγνή. Μα έχω τόσο υποφέρει κι εγώ από την ακαταστασία σου, όσο κι εσύ από τη βρώμα, που λες! Θα 'χα μάλιστα αναλάβει εγώ το νοικοκυριό, αν δεν φοβόμουνα μη σε θυμώσω. Θα το θεωρούσες προσβολή!  Ουφ!  Ας μη μιλήσουμε άλλο, συμφωνείς;
ΑΓΝΗ: Τι κουραστικό και τι δύσκολο που 'ναι να 'μαστε σύζυγοι!...Είναι το πιο δύσκολο πράγμα στον κόσμο! Θέλει ιδιοσυγκρασία αγγέλων. 
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Έτσι θαρρώ κι εγώ...

 *: η μετάφραση του "Ονειροδράματος" είναι του Αλέξη Σολομού και είναι από την έκδοση της "Δωδώνης" - Μικρή Θεατρική Βιβλιοθήκη, 1986
 

Τετάρτη, 23 Μαΐου 2012

"Η Αθήνα δικάζει πάλι τον Σωκράτη" ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΔΗ ("LIFO", 23.5.2012)

.............................................................

ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΔΗ
"LIFO", 23.5.2012

Η Αθήνα δικάζει πάλι τον Σωκράτη

Η Δίκη του Σωκράτη, που επαναλαμβάνεται την Παρασκευή στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, μας φέρνει αντιμέτωπους με τον θεμελιωτή της ελεύθερης σκέψης και το δημοκρατικό πολίτευμα. Ο Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, δικηγόρος και πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, εξηγεί γιατί παίρνει το μέρος της Αθηναϊκής δημοκρατίας και κατηγορεί τον μέγιστο φιλόσοφο ως πνευματικό ηγέτη των τυράννων της εποχής.

Magnify Image

Το 399 π.Χ. ο Σωκράτης αντιμετωπίζει στην Αθήνα τις κατηγορίες ότι δεν σέβεται τους θεούς της πόλης, ότι εισάγει καινά δαιμόνια και ότι διαφθείρει τους νέους της πόλης. Δικάζεται από το Δικαστήριο της Ηλιαίας που αποτελείται από 500 Αθηναίους πολίτες. Καταδικάζεται σε θάνατο από τους 320 και στη συνέχεια, αρνούμενος να εγκαταλείψει την πόλη, δέχεται τη θανατική ποινή και πίνει το κώνειο. Δυόμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα, σήμερα, διακεκριμένοι ανώτατοι δικαστές και νομικοί από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ συγκεντρώνονται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων & Τεχνών για να επαναλάβουν την ιστορική δίκη του Σωκράτη. Δικαστές και κοινό καλούνται ν’ αποφασίσουν αν ο Σωκράτης τελικά καταδικάστηκε επειδή τόλμησε να εκφράσει ελεύθερα τη γνώμη του ή γιατί τα καινά δαιμόνια που εισήγαγε είχαν στόχο να βλάψουν την αθηναϊκή δημοκρατία.

Πώς προέκυψε η ιδέα για την επανάληψη της Δίκης του Σωκράτη;
Η ιδέα προέκυψε από μια μελέτη που έκανα πάνω στο θέμα του Σωκράτη και από ενδιαφέρουσες συζητήσεις που είχα. Εξετάσαμε αυτό το πολιτικό φαινόμενο της φιλοσοφικής αθωότητας και πολιτικής ενοχής του Σωκράτη. Η δημοκρατική Αθήνα, αυτό το ιδανικό της δημοκρατίας, κατηγορείται, κατά τη γνώμη μου άδικα, ότι σκότωσε τον ιδεώδη φιλόσοφο, τον Σωκράτη. Από τη μελέτη που έχω κάνει έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο Σωκράτης μπορεί να ήταν ένας πολύ μεγάλος φιλόσοφος, ίσως ο μεγαλύτερος όλων των εποχών, η συγκεκριμένη όμως δίκη είχε διαφορετικό χαρακτήρα. Δεν δικάστηκε ο Σωκράτης για τις φιλοσοφικές του ιδέες, δικάστηκε ο άνθρωπος Σωκράτης. Καλώς ή κακώς, κακώς κατά τη γνώμη μου, έτυχε να είναι ο πνευματικός ηγέτης της τυραννίας των Τριάκοντα στην Αθήνα. Σας θυμίζω ότι με τη λήξη του Πελοποννησιακού Πολέμου η σπαρτιατική φρουρά είχε εγκαταστήσει στην Αθήνα τριάντα τυράννους, εκ των οποίων οι δύο ήταν αγαπημένοι φίλοι και μαθητές του Σωκράτη. Αυτοί οι Τριάκοντα Τύραννοι σκότωσαν σε εννέα μήνες 1.600 Αθηναίους. Όταν αποκαταστάθηκε, η δημοκρατία έδωσε αμνηστία στους Ολιγαρχικούς, οι οποίοι εγκατέλειψαν την Αθήνα και πήγαν στην Ελευσίνα. Ένα χρόνο μετά οι Ολιγαρχικοί ξεκίνησαν νέα προσπάθεια να ανακαταλάβουν την εξουσία στην Αθήνα, αλλά τότε οι Αθηναίοι αντέδρασαν και για καθαρά πολιτικούς λόγους δίκασαν τον Σωκράτη, ο οποίος ήταν ο πνευματικός ηγέτης των τυράννων. Αυτή είναι η σύντομη πολιτική ιστορία της Δίκης του Σωκράτη.

Ναι, αλλά στην ιστορία έχει μείνει ότι ο Σωκράτης δικάστηκε για τις ιδέες του.
Αυτή είναι μια προκατάληψη που υπάρχει σήμερα, αλλά δεν είναι η πραγματικότητα. Η ιστορική πραγματικότητα, όπως παρατίθεται από τις πηγές, είναι άλλη. Δεν είναι κάτι που το λέω εγώ, αυτό το λένε καθηγητές πανεπιστημίου που έχουν μελετήσει την ιστορία της εποχής εκείνης. Γενικά, ο κόσμος πιστεύει ότι ο Σωκράτης δικάστηκε διότι ήταν υπέρμαχος της ελευθερίας του λόγου και της ελευθερίας της σκέψης. Αυτό, όμως, δεν είναι αλήθεια και προσβάλλει την αθηναϊκή δημοκρατία. Αν διαβάσετε την Απολογία του Σωκράτη χωρίς προκατάληψη, χωρίς τις ροζ παρωπίδες που όλοι έχουμε όταν μιλάμε για τον Σωκράτη, θα δείτε ότι ακόμη και στην απολογία του ο Σωκράτης υπερασπίζεται τα ολιγαρχικά ιδεώδη. Όταν λέει ότι «δεν μπορούμε να επιλέγουμε τον κυβερνήτη του σκάφους με επιλογή διά κλήρου ή με ψηφοφορία, αλλά πρέπει να τον επιλέγουμε με βάση τα προσόντα του», αυτό στην πραγματικότητα τι σημαίνει; Ότι η διακυβέρνηση της πολιτείας δεν μπορεί να γίνεται με ψήφο, αλλά πρέπει να γίνεται με βάση κάποια υποτιθέμενα πνευματικά προσόντα, τα οποία οδηγούν σε μία αριστοκρατία του πνεύματος, που στην πραγματικότητα καταλήγει να είναι ένας ξεκάθαρος φασισμός.

Γιατί, όμως, μας συνέφερε εμάς να χρησιμοποιήσουμε τη δίκη του Σωκράτη ως μία διαχρονική και αιώνια υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου από εκεί κι έπειτα;
Ο Σωκράτης αγιοποιήθηκε κυρίως από μια συμμαχία των μετέπειτα ολιγαρχικών δυνάμεων. Οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί και όλοι οι κατοπινοί αυτοκράτορες και βασιλείς του κόσμου που ήθελαν να επιτεθούν στη δημοκρατία χρησιμοποιούσαν το παράδειγμα του Σωκράτη για να πουν «να ο ιδανικός φιλόσοφος, που τον σκοτώνει η απαίσια δημοκρατία. Να πού καταλήγουν οι δημοκρατίες: να σκοτώνουν τον φιλόσοφο». Αυτό είναι το ένα σκέλος. Αυτοί που ήθελαν να βλάψουν τη δημοκρατία, αυτό λέγανε. Αυτοί, λοιπόν, βοηθήθηκαν, από ένα σημείο και πέρα από την εισδοχή του πλατωνισμού στον χριστιανισμό, που έγινε κατά τον 3ο-4ο αιώνα μ.Χ. κυρίως από τους τρεις μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας. Η χριστιανική θρησκεία απορρόφησε τον νεοπλατωνισμό και θεώρησε τον Σωκράτη έναν προχριστιανικό οιονεί άγιο, ο οποίος πιστεύει στην ύπαρξη της ψυχής. Όποιος διαβάσει προσεκτικά τον Πλάτωνα καταλαβαίνει ότι το «δαιμόνιο» του Σωκράτη δεν έχει καμία σχέση με τη χριστιανική θεωρία περί ψυχής. Επίσης, πολλοί θεωρούν ότι ο Σωκράτης ήταν μονοθεϊστής διότι αναφέρεται στην Απολογία του και αλλού στον Θεό και όχι στους θεούς. Στην πραγματικότητα, ο Σωκράτης ήταν άθεος. Δεν ήταν ούτε πολυθεϊστής ούτε πίστευε σε έναν θεό. Ο Αριστοφάνης στις Νεφέλες του, ένα έργο που γράφτηκε είκοσι χρόνια πριν από τη Δίκη, τον κατηγορεί ευθέως γι’ αυτό το πράγμα.

Γι’ αυτό και η μία κατηγορία είναι περί αθεΐας;
Η πραγματική κατηγορία είναι «ους μεν η πόλις νομίζει θεούς ου νομίζων».Το «νομίζων» για μένα σημαίνει ότι δεν σέβεται όχι τους θεούς του Ολύμπου αλλά τους θεούς της συγκεκριμένης πόλης, της Αθήνας. Ποιοι ήταν αυτοί οι θεοί: ο Ζευς Βουλαίος, η θεοποίηση του δημοκρατικού θεσμού της Βουλής, ο Ζευς Αγοραίος και ο Δήμος, η θεοποίηση του κατεξοχήν θεσμού της Βουλής που ήταν ο Δήμος, δηλαδή οι πολίτες που ψήφιζαν. Αυτούς τους θεούς δεν σεβόταν. Και πράγματι δεν τους σεβόταν. Ο Σωκράτης και στην Απολογία του και αλλού φέρεται να θυσιάζει σε ποιον θεό; Στον Απόλλωνα και στην Ήρα, που ήταν οι πολιούχοι της Σπάρτης. Δεν αναφέρεται ποτέ ότι θυσίασε ή λάτρεψε την Αθηνά, τον Ποσειδώνα και τον Ερμή που ήταν οι πολιούχοι της Αθήνας. Θυσιάζει συμβολικά στους θεούς της Σπάρτης, του εχθρού αν θέλετε να το πούμε έτσι. 

Ο ίδιος υποστήριξε πως καλύτερα είναι κανείς να αδικείται παρά ν’ αδικεί.
Αυτά δεν τα χρησιμοποίησε στην Απολογία του για να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Αυτά που λέτε προκύπτουν περισσότερο από τον Κρίτωνα και γράφτηκαν πολύ αργότερα. Ανήκουν στη μέση και την ύστερη συγγραφική περίοδο του Πλάτωνα, δηλαδή, για να σας το πω πιο απλά, 10 με 20 χρόνια μετά. Δεν είναι σύγχρονα και προσπαθούν να δώσουν μια θετική εικόνα για τον Σωκράτη που δεν απηχεί όμως την πραγματικότητα - δεν υπάρχουν, μάλιστα, καθόλου στον Ξενοφώντα.
Στην πραγματικότητα, στις τελευταίες παραγράφους της Απολογίας περιέχονται αυτά που ο Σωκράτης είπε στους Αθηναίους μετά την καταδίκη του: «Εσείς ωραία με καταδικάσατε, θα δείτε όμως ότι οι οπαδοί μου θα έρθουν και θα σας τιμωρήσουν πάρα πολύ σκληρά γι’ αυτά που κάνατε σε μένα. Θα δείτε ότι αυτά που κάνατε σε μένα δεν είναι τίποτα μπροστά σε όσα θα σας έρθουν». Αυτό συνιστά μια ευθεία απειλή που δεν είναι καθόλου δημοκρατική και δεν δηλώνει αποδοχή της καταδίκης του.

Αυτή η θετική εικόνα, όμως, που δημιουργήθηκε για τον Σωκράτη ευνόησε την πορεία της δημοκρατίας τη σημερινή εποχή ή όχι;
Βεβαίως, γιατί είναι πολύ σημαντική κατάκτηση. Αλλά ο Σωκράτης υπερασπιζόταν τις θέσεις του προερχόμενος από άλλη οπτική, από τη θέση του αριστοκράτη του πνεύματος που υπερασπίζεται το ατομικό του δικαίωμα να μιλάει ελεύθερα, αλλά δεν το αναγνωρίζει στους πληβείους.

Οι τρεις κατηγορίες είναι ασέβεια προς τους θεούς της πόλης, εισαγωγή καινών δαιμονίων και διαφθορά των νέων. Αυτές οι κατηγορίες ισχύουν και σήμερα, υπάρχουν στο Δίκαιο;
Ναι, υπάρχουν. Και στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες η ελευθερία του λόγου υπάρχει μέχρι ενός σημείου. Δεν μπορεί, ας πούμε, κανείς να αρνείται το Ολοκαύτωμα σήμερα και να εκθειάζει τα κατορθώματα του Χίτλερ, ούτε μπορεί κανείς να προσβάλει την ηθική με το πρόσχημα της ελευθερίας του λόγου.

Ναι, αλλά αυτό συνέβη τις τελευταίες ημέρες και δεν είδαμε κάποιον εισαγγελέα να παρεμβαίνει. Υπήρξε και άρνηση του Ολοκαυτώματος...
Γι’ αυτό και το αναφέρω. Θέλω να πω ότι η ελευθερία του λόγου έχει ένα όριο. Και υπάρχει και ένα ακόμη όριο. Το ότι δεν μπορεί ένας άνθρωπος να συκοφαντεί ή να βρίζει κάποιον άλλο άνθρωπο. Δεν μπορεί κανείς να προάγει ανήθικα πράγματα, με την πολύ στενή έννοια του όρου.

Ο Ασάνζ με τις αποκαλύψεις του για τους Αμερικανούς μπορούμε να πούμε ότι εισήγαγε «καινά δαιμόνια»;
Ναι, αλλά υπάρχει μία διαφορά. Αυτός δεν εισήγαγε κανένα «καινό δαιμόνιο», διότι όλοι θεωρούμε ότι υπάρχουν διεφθαρμένοι πολιτικοί και πολιτικοί οι οποίοι παραβιάζουν τον λόγο τους. Αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να γίνεται, άρα ο Ασάνζ, μόλις βρέθηκαν τα στοιχεία στα χέρια του, τα δημοσιοποίησε. Εδώ υπάρχει μία δημοκρατική αρχή που λέει ότι όταν οι πολιτικοί παραβιάζουν τον όρκο τους και την υποχρέωση που έχουν απέναντι στην πολιτεία, κάποιος πρέπει να τους αποκαλύπτει.

Ναι, αλλά άλλο η ασφάλεια του κράτους και άλλο το πώς διασφαλίζεται. Το να στραφείς εναντία σε αυτήν, όπως υποστηρίζουν οι Αμερικανοί, είναι ποινικό αδίκημα.
H αποκάλυψη μυστικών που αφορούν την εθνική ασφάλεια είναι αδίκημα παντού. Ωστόσο, εναπόκειται στο δικαστήριο ν’ αποφανθεί για το αν πρόκειται πραγματικά για κρατικό μυστικό που θα μπορούσε να βλάψει το κράτος ή η ασφάλεια του κράτους απλώς είναι το πρόσχημα που επικαλείται ένας πολιτικός για ν’ αποκλείσει την πληροφόρηση. Και υπάρχει τρόπος να λυθούν αυτά τα πράγματα μέσω δικαστηρίων, κεκλεισμένων των θυρών, χωρίς περαιτέρω αποκαλύψεις.

Όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα μια αντίληψη περί δικαιοσύνης, μπορεί να εξεταστεί μια υπόθεση σαν του Σωκράτη;
Σίγουρα μπορεί να εξεταστεί. Νομίζω ότι πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν δίκες που έχουν πολιτικό χαρακτήρα και ο υπόδικος επικαλείται τον πολιτικό αυτό χαρακτήρα προκειμένου ν’ αθωωθεί, ενώ οι αντίπαλοι τον ποινικό. Είναι μια ένταση που υπάρχει ανάμεσα σε δύο αρχές.

Ο Σωκράτης, ως σύμβολο, μπορεί να επηρεάσει τους δικαστές την επόμενη εβδομάδα;  
Είναι ένας μεγάλος φιλόσοφος, όπως και να έχει. Αλλά η θέση μου -και πρέπει να το ξεκαθαρίσω αυτό- δεν είναι τόσο το να καταδικαστεί ο Σωκράτης όσο το να υπερασπιστώ το καλό όνομα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας.

Στη Νέα Υόρκη, πάντως, έχασε η Αθηναϊκή Δημοκρατία.
Έχασε, αλλά κατά πλειοψηφία. Δηλαδή, από τους τρεις δικαστές ο ένας ήταν καταδικαστικός, ο άλλος αμφέβαλλε επί της ενοχής και τελικά ίσχυσε ο κανόνας της αμφιβολίας περί του κατηγορουμένου και ο τρίτος μόνο ήταν καθαρά αθωωτικός. Από το κοινό δε που ψήφισε, γιατί ψηφίζει το κοινό και θα ψηφίσει και στην Αθήνα, ένα 20% περίπου ήταν υπέρ της καταδίκης του Σωκράτη. Κι αυτό είναι «τεράστια επιτυχία», γιατί το κοινό μπόρεσε να ξεπεράσει αυτή την προκατάληψη. Οποιονδήποτε μαθητή του σχολείου ή πολίτη στον δρόμο και να ρωτήσετε θα σας πει ότι ο Σωκράτης καταδικάστηκε άδικα. Και να πω βέβαια και το εξής: κακώς καταδικάστηκε σε θάνατο. Δεν το συζητάω αυτό το πράγμα. Αλλά ο Σωκράτης κατέπληξε τους πάντες. Όλοι περίμεναν πως θα δεχόταν να εξοριστεί, έστω και για λίγο, και να φύγει από την Αθήνα, όπως είχε γίνει με άλλους. Ο Σωκράτης, όμως, αποφάσισε να μείνει, λέγοντας «Κι εγώ πού να πάω τώρα; Να πάω στη Θεσσαλία ή στη Σπάρτη, όπου δεν θα μου επιτρέπουν να μιλάω;». Αυτό δείχνει ότι ο Σωκράτης, που ήταν τόσο πολύ φίλος των Σπαρτιατών, δεν ήθελε να πάει στη Σπάρτη, ήθελε να πεθάνει στην Αθήνα.

Το δικαστήριο της Ηλιαίας αποτελούνταν από 500 άτομα. Υπέρ της καταδίκης του Σωκράτη ψήφισαν 280. Ο αριθμός των δικαστών σε σχέση με σήμερα δείχνει ότι οι αποφάσεις τους είχαν μία πολιτική και μία κοινωνική προέκταση; Επειδή σήμερα, όταν δικάζουν τρεις δικαστές, έχουν περισσότερο νομικό χαρακτήρα οι αποφάσεις.
Είχε καθαρά πολιτικό χαρακτήρα, γιατί αν το σκεφθείτε, 280 τον έκριναν ένοχο και 320 τον καταδίκασαν σε θάνατο. Δηλαδή, στη δεύτερη ψηφοφορία, για την ποινή, σαράντα ένορκοι, μέλη του δικαστηρίου που αρχικά ψήφισαν υπέρ της αθώωσης, ακούγοντας το δεύτερο κομμάτι της απολογίας του Σωκράτη, τον καταδίκασαν σε θάνατο. Ακριβώς γιατί στο δεύτερο κομμάτι της απολογίας ο Σωκράτης είναι προκλητικά πιο αντιδημοκράτης από ό,τι στο πρώτο. Σήμερα, στην Ελλάδα τουλάχιστον, έχουμε τον κανόνα ότι τα περισσότερα δικαστήρια αποτελούνται από επαγγελματίες, ισόβιους δικαστές κι ελάχιστα έχουν ενόρκους. Μόνο κάποια ποινικά δικαστήρια έχουν ενόρκους, και αυτούς όχι σε πλειοψηφία. Αυτό είναι μία πολιτική επιλογή του ελληνικού κράτους.

Εσείς πώς τοποθετείστε σε σχέση σε αυτό;
Κριτικά. Στην Αμερική, όπου πάρα πολλές δίκες γίνονται με ενόρκους, βλέπουμε την καταστρατήγηση του ουσιαστικού Δικαίου, απαλλαγές ατόμων που ήταν πασιφανές ότι ήταν ένοχοι, καταδίκες άλλων που ήταν πασιφανές ότι ήταν αθώοι και στη συνέχεια πράγματι κρίνονται αθώοι. Είναι πολύ εύκολο ένα δικαστήριο που αποτελείται από κοινούς πολίτες να επηρεαστεί από εξωθεσμικούς παράγοντες. Στην Αμερική επηρεάζονται πάρα πολύ από το θέμα της φυλετικής καταγωγής του κατηγορουμένου και των ενόρκων. Από την άλλη μεριά, ένα δικαστήριο που αποτελείται από μόνιμους δικαστές που γνωρίζουν καλά τον νόμο έχει το εξής πρόβλημα: οι δικαστές βλέπουν καθημερινά και κυριολεκτικά μόνο την παθολογία της κοινωνίας. Κατά κάποιον τρόπο επηρεάζονται και σκληραίνουν, με αποτέλεσμα πολλές φορές να οδηγούνται σε πιο σκληρές από ό,τι θα έπρεπε κρίσεις.

Ένας δικαστής πρέπει να παρασύρεται από την κοινή γνώμη;
Όχι βέβαια.

Τελευταία, όμως, βλέπουμε πολλές πολιτικές υποθέσεις που αφορούν τη διασπάθιση του δημόσιου χρήματος, όπου οι κατηγορούμενοι στο τέλος, μέσω παραγραφών, τη γλιτώνουν, και ο λαός απαιτεί δικαιοσύνη που δεν αποδίδεται.
Αυτό είναι ένα πολιτικό πρόβλημα. Δεν είναι νομικό. Ο νόμος είναι σαφής. Τα αδικήματα είναι συγκεκριμένα και θεσμοθετημένα από αιώνες. Δεν υπάρχουν αδικήματα που ανακαλύφθηκαν τώρα. Από τους νόμους του Βυζαντίου, της Ρώμης και της Αρχαίας Ελλάδας τα αδικήματα παραμένουν τα ίδια. Είναι το αδίκημα της απιστίας των πολιτικών. Θα ξέρετε σίγουρα ότι ο Περικλής κατηγορήθηκε για απιστία. Αθωώθηκε βέβαια, αλλά κατηγορήθηκε ότι είχε πάρει χρήματα κατά την ανέγερση του Παρθενώνα και ότι τα χρησιμοποίησε για δικούς του σκοπούς. Ο Περικλής τι έκανε; Έκατσε κι έγραψε την απόδοση του λογαριασμού σε μαρμάρινες στήλες, που μερικές υπάρχουν στο Μουσείο της Ακρόπολης. Και μάλιστα, ένα μέρος από αυτά είναι ένα ποσό που το ονομάζει «άδηλα». Το αδίκημα της απιστίας των πολιτικών είναι πανάρχαιο. Τώρα, αν ο νόμος που ισχύει στην Ελλάδα σήμερα προέκυψε από μία συγκεκριμένη Βουλή με μία συγκεκριμένη πλειοψηφία κι εξυπηρετούσε πολιτικές σκοπιμότητες, είναι άλλο θέμα. Γενικότερα, τα πολιτικά πρόσωπα έχουν κυρίως πολιτικές ευθύνες και κρίνονται από τον λαό.

25/05/2012, 18:30. «Η Δίκη του Σωκράτη». Τα εισιτήρια είναι εξαντλημένα. Δείτε το σε ζωντανή αναμετάδοση στο www.sgt.gr/dikisocrati. Παρακολουθήστε τις εξελίξεις για το Re-Think Athens στο www.rethinkathens.org/. Στέγη Γραμμάτων & Τεχνών, Λεωφ. Συγγρού 107-109. Εισιτήρια:             210 900 5 800      .

Τρίτη, 22 Μαΐου 2012

Τρία τραγούδια και πέντε διαφορετικές ερμηνείες. Από την ταινία της Λίνας Βερτμίλερ "ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΡΩΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΡΧΙΑΣ. FILM D' AMORE E D' ANARCHIA" (1973)

..........................................................







 



 


 






 Για την ταινία της Λϊνας Βερτμίλερ δες εδώ:

Ένα μικρό Χάρβαρντ στην καρδιά του Ναυπλίου Της Αλεξάνδρας Καστάνια (21 Μάιος 2012 | tvxsteam tvxs.gr)

............................................................

Ένα μικρό Χάρβαρντ στην καρδιά του Ναυπλίου

 Της Αλεξάνδρας Καστάνια

tvxs.gr/node/95119

 
 
 
Κι όμως, υπάρχει. Και είναι ανοιχτό για όλους. Το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών στο Ναύπλιο αποτελεί παράρτημα του ομώνυμου ιδρύματος στην Ουάσιγκτον, το οποίο λειτουργεί υπό την αιγίδα και τη διοίκηση του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, και συνιστά μοναδικό κόμβο στην Ευρώπη του εν λόγω κορυφαίου πανεπιστημίου. Ο διευθυντής, κ. Ιωάννης Πετρόπουλος, σε συνέντευξη για το tvxs.gr, μας μίλησε για τις δυνατότητες που το Κέντρο παρέχει σε κάθε πολίτη της χώρας, με έμφαση στους φοιτητές και τους μαθητές, τη διάδρασή του με το Χάρβαρντ και άλλα διακεκριμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα και πολιτισμικούς φορείς διεθνώς, καθώς και τον ρόλο των ανθρωπιστικών επιστημών, και ειδικότερα των ελληνικών σπουδών, στις μέρες μας. «Διότι η κρίση που βιώνουμε είναι πρωτίστως κρίση παιδείας», επισημαίνει ο ίδιος.
 Kατ’ αρχάς, πώς ιδρύθηκε το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών στην Ουάσιγκτον και ποιοι είναι οι στόχοι του;
 
Το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών στην Ουάσιγκτον ιδρύθηκε το 1961 με πρωτοβουλία του Αμερικανού ευεργέτη Πωλ Μέλον. Ο Μέλον, γόνος οικογένειας τραπεζιτών και βιομηχάνων, δηλαδή ατόμων του αμερικανικού κατεστημένου, είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον ελληνικό πολιτισμό, τα πολιτισμικά επιτεύγματα των αρχαίων Ελλήνων και κυρίως τις ανθρωπιστικές αξίες τους, τις οποίες, μάλιστα, θεωρούσε όχι μόνο επίκαιρες, αλλά και ζωτικής σημασίας για τον σύγχρονο άνθρωπο. Γι’ αυτό το λόγο, αποφάσισε να δημιουργήσει ένα επιστημονικό κέντρο με στόχο τη μελέτη των ελληνικών κλασσικών γραμμάτων και αξιών, την ανάδειξη της διαχρονικότητάς τους και την προσέλκυση της προσοχής της αμερικανικής κοινωνίας και, κατ’ επέκταση, της παγκόσμιας κοινότητας σε αυτά. Εν συνεχεία, ο ίδιος, επιθυμώντας το ίδρυμα αυτό να τεθεί υπό την αιγίδα και τη διοίκηση ενός εξέχοντος πανεπιστημίου, αποτάθηκε στο Χάρβαρντ. Στις μέρες μας, το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών στην Ουάσιγκτον διεξάγει συνεργατικές δράσεις με μεγάλο αριθμό πολιτισμικών φορέων διεθνώς, όπως το μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, τη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη στη Βενετία, το Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο και πολλούς άλλους.
 


Αντίστοιχα, πώς λήφθηκε η απόφαση να δημιουργηθεί παράρτημα του αμερικανικού Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στην Ελλάδα, το οποίο, μάλιστα, αποτελεί και τον πρώτο κόμβο που διαθέτει στην Ευρώπη το δίκτυο ερευνητικών κέντρων του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ;


Η ιδέα για την ίδρυση παραρτήματος στην Ελλάδα ανήκει στον διευθυντή του Κέντρου στην Ουάσιγκτον και καθηγητή κλασικής φιλολογίας και συγκριτικής λογοτεχνίας στο Χάρβαρντ, Γκρέγκορι Ναζ. O καθηγητής Ναζ, παγκοσμίου ολκής ελληνιστής και, ειδικότερα, ομηριστής, θέλησε να δημιουργήσει στη χώρα μας μια βάση επιστημονικής μελέτης για υπότροφους φοιτητές και τους συναδέλφους του στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και το αμερικανικό Κέντρο Ελληνικών Σπουδών. Παράλληλα, η πρωτοβουλία αυτή αποτέλεσε και μια προσπάθεια του Χάρβαρντ να γίνει πιο εξωστρεφές και να πραγματοποιήσει άνοιγμα στην Ευρώπη.

Για ποιους λόγους το ελληνικό ΚΕΣ ιδρύθηκε στο Ναύπλιο και όχι π.χ. στην Αθήνα ή σε άλλη πόλη της χώρας;


Το Ναύπλιο επιλέχθηκε λόγω της εξαιρετικής ιστορικής του σημασίας, της ομορφιάς του αλλά και της γεωγραφικής του θέσης. Η πόλη αυτή ήταν ελληνική  πρωτεύουσα και, επιπλέον, βρίσκεται σε μια εκπαιδευτικά στρατηγική θέση, εφόσον γειτνιάζει με σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Πελοπόννησο (όπως οι Μυκήνες, το Άργος, ο Μυστράς, η Ολυμπία) και τη Στερεά Ελλάδα (όπως οι Δελφοί). Επιπλέον, ένα ερευνητικό κέντρο στην πόλη αυτή μπορεί να προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες πρόσβασης στη γνώση σε ανθρώπους που κατοικούν έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Στις 28 Ιουνίου 2008, λοιπόν, το ΚΕΣ Ναυπλίου άρχισε να λειτουργεί και, αν και εγχείρημα πρωτοποριακό για τότε, σήμερα θεωρείται «μια ιστορία επιτυχίας» όπως λένε οι Αμερικανοί.

Το ΚΕΣ στο Ναύπλιο επισκέπτονται διεθνώς αναγνωρισμένα πρόσωπα, Έλληνες και ξένοι, και δίνουν διαλέξεις ανοιχτές για το κοινό, με θέμα την ελληνική ιστορία και τον ελληνικό πολιτισμό. Το περιεχόμενο της συζήτησης, μάλιστα, εμπλουτίζεται σε αρκετές περιπτώσεις, μέσω οθόνης πολλαπλής τηλεδιάσκεψης, και με τη συμμετοχή επιπλέον ομιλητών από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών στην Ουάσιγκτον ή και άλλα ιδρύματα και οργανισμούς παγκοσμίως. Ποιες είναι οι σημαντικότερες διαλέξεις που έχουν δοθεί μέχρι σήμερα και ποιες άλλες προγραμματίζονται για το προσεχές μέλλον;


Τη φετινή εκπαιδευτική χρονιά, κατά την οποία η σειρά των διαλέξεων επικεντρώθηκε στην ιστορία και τον πολιτισμό της Πελοποννήσου ανά τους αιώνες, μία από τις ομιλίες που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση - και λόγω του επίκαιρου χαρακτήρα της - ήταν εκείνη του Ευάγγελου Χρυσού, ιστορικού- βυζαντινολόγου και ομότιμου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ο κ. Χρυσός μίλησε για την άφιξη Γότθων και Σλάβων στην Πελοπόννησο από τον 4ο αιώνα μ.Χ. Αφού, λοιπόν, αναφέρθηκε στις αντιδράσεις που προκαλούν στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι αφίξεις ξένων λαών σε έναν τόπο, κατέδειξε με επιστημονικά στοιχεία ότι, σε χρονικό ορίζοντα τριών γενεών, οι κραδασμοί και οι εντάσεις απορροφώνται, οι επήλυδες αφομοιώνονται και, ταυτοχρόνως, εμπλουτίζουν τη ζωή των αυτοχθόνων. Κατά συνέπεια, όπως κατέληξε ο κ. Χρυσός, τα οφέλη υποδοχής ανθρώπων άλλων εθνικοτήτων σε μια χώρα είναι, μακροπρόθεσμα, πολύ μεγαλύτερα από τις όποιες ζημίες. Στο πλαίσιο των δράσεών μας, εξίσου ενδιαφέρουσες διαλέξεις έχουν δώσει μέχρι σήμερα ο διευθυντής του αμερικανικού Κέντρου Ελληνικών Σπουδών Γκρέγκορι Ναζ, o καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ της Αγγλίας Ρίτσαρντ Χάντερ, η διευθύντρια του Βυζαντινού Ινστιτούτου στη Βενετία Χρύσα Μαλτέζου και πολλοί άλλοι.

Μια άλλη πολύ σημαντική καινοτομία του ΚΕΣ Ναυπλίου συνιστά η ηλεκτρονική βιβλιοθήκη, μέσω της οποίας παρέχεται η δυνατότητα σε κάθε πολίτη να έχει άμεση και δωρεάν πρόσβαση στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, ώστε να αντλεί υλικό από αυτήν. Αξιοσημείωτο είναι, βέβαια, και το γεγονός ότι το εν λόγω Κέντρο αποτελεί τον πρώτο σύνδεσμο με τη βιβλιοθήκη του Χάρβαρντ σε ολόκληρη την Ευρώπη. Με ποιο τρόπο μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να αξιοποιήσουν αυτόν τον τεράστιας σημασίας δίαυλο πληροφοριών; 


Οι επισκέπτες του Κέντρου μπορούν να έχουν πρόσβαση σε όλο το υλικό από τις εβδομήντα και πλέον βιβλιοθήκες του Χάρβαρντ που έχει ψηφιοποιηθεί μέχρι σήμερα, να αναζητήσουν ό,τι τους ενδιαφέρει και να το αποθηκεύσουν σε ένα USB ώστε να το χρησιμοποιήσουν οποτεδήποτε επιθυμούν. Η συγκεκριμένη βάση δεδομένων, φυσικά, δεν αφορά μόνο τις ελληνικές σπουδές, αλλά όλο το εύρος των επιστημών και των γνωστικών αντικειμένων: Από τη μοριακή βιολογία, την αρχαιολογία και την κοινωνιολογία έως τη μουσική και το θέατρο. Η μόνη επισήμανση από μέρους μας είναι να μην χρησιμοποιείται ό,τι αντλείται για εμπορικούς σκοπούς. Πέραν τούτου, όμως, κάθε άτομο, είτε  Έλλην πολίτης είτε όχι, που επισκέπτεται το Κέντρο μας  στο Ναύπλιο μπορεί να αξιοποιήσει ελεύθερα και χωρίς οικονομική επιβάρυνση αυτό το τεράστιο φάσμα επιστημονικού υλικού. Και πράγματι, δεν υπάρχει στην Ευρώπη άλλος δίαυλος ελεύθερης πρόσβασης στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ.
 


Στο κτίριο του ΚΕΣ φιλοξενείται και το μηχάνημα «Λίκνον», το οποίο χρησιμοποιείται  για την ψηφιοποίηση πολύ παλαιών και ευαίσθητων βιβλίων, χειρογράφων και έντυπου υλικού εν γένει. Με τη χρήση του συγκεκριμένου μηχανήματος, μάλιστα, τον Απρίλιο του 2007 ψηφιοποιήθηκε το αρχαιότερο σωζόμενο αντίγραφο της Ιλιάδας. Ποια η συμβολή αυτής της διαδικασίας στη διάσωση και περαιτέρω αξιοποίηση ιστορικής σημασίας κειμένων;


Τo αρχαιότερο σωζόμενο αντίγραφο της Ιλιάδας είναι ένας πλούσια εικονογραφημένος χειρόγραφος κώδικας, που χρονολογείται στον 10ο αιώνα μ.Χ. και φυλάσσεται επί πέντε και πλέον αιώνες στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας μακριά από την πρόσβαση των επισκεπτών. Σε αυτόν βασίζονται όλες οι γνωστές εκδόσεις του ομηρικού αυτού έπους. Η ψηφιοποίησή του με το μηχάνημα «Λίκνον», η οποία πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του καθηγητή Ναζ και με τη συνεργασία μιας διεθνούς ομάδας ειδικών επιστημόνων, έφερε στο φως μια ευκρινέστατη εικόνα του. Στην ψηφιοποιημένη μορφή του χειρογράφου αποτυπώνεται όχι μόνο το κείμενο καθαυτό, αλλά ακόμη και πολύ λεπτομερή στοιχεία του, τα οποία παρέχουν πληθώρα πληροφοριών άκρως σημαντικών για τη μελέτη και την αξιολόγηση του έργου του Ομήρου. Ιδιαίτερης σημασίας είναι, βέβαια, και το γεγονός ότι το αντίγραφο αυτό της Ιλιάδας, αναρτημένο πλέον σε ψηφιακή μορφή στην ιστοσελίδα του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών της Ουάσιγκτον, βρίσκεται στη διάθεση οποιουδήποτε ερευνητή ή άλλου ενδιαφερόμενου επιθυμεί να το μελετήσει. Συνεπώς, η ψηφιοποίηση ιστορικής σημασίας κειμένων συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό αφενός στην πληρέστερη επιστημονική ανάλυσή τους και αφετέρου στην πρόσβαση όλων των πολιτών ανά τον κόσμο σε αυτά.


Παράλληλα με τις παραπάνω δράσεις, το ΚΕΣ Ναυπλίου διοργανώνει και μια σειρά προγραμμάτων για φοιτητές του Χάρβαρντ και άλλων ξένων πανεπιστημίων που εκδηλώνουν ενδιαφέρον για την ελληνική ιστορία και τον ελληνικό πολιτισμό, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να επισκεφθούν την Ελλάδα, να διαμείνουν στη χώρα μας για μερικές εβδομάδες, να δουν από κοντά τα πολιτισμικά επιτεύγματα του παρελθόντος και να βρεθούν σε αλληλεπίδραση με αντίστοιχους Έλληνες φοιτητές. Ποια είναι τα συγκεκριμένα προγράμματα και τι περιλαμβάνουν;

Κατ’ αρχάς, μέσω του προγράμματος θερινής πρακτικής άσκησης, υπότροφοι  προπτυχιακοί φοιτητές από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ επισκέπτονται την Ελλάδα, παρακολουθούν εντατικά σεμινάρια νεοελληνικής γλώσσας και ελληνικού πολιτισμού και εργάζονται επί πέντε εβδομάδες σε διαφόρους φορείς και οργανισμούς του Ναυπλίου, όπως το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης, το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, το Παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης, η περιφερειακή υπηρεσία των Γενικών Αρχείων του Κράτους κ. ά. Στο συγκεκριμένο πρόγραμμα, μάλιστα, δεν συμμετέχουν μόνο φοιτητές ελληνικών σπουδών, αλλά και άλλων γνωστικών αντικειμένων, οι οποίοι ενδιαφέρονται για την ελληνική ιστορία και τον ελληνικό πολιτισμό και επιθυμούν να αποκτήσουν βιωματική γνώση του  πολιτισμού μας σε όλες τις εκφάνσεις του. Παράλληλα, οι φοιτητές του προγράμματος συμμετέχουν και σε εθελοντικές δράσεις, προσφέροντας τη βοήθειά τους στο κέντρο θεραπείας εξαρτημένων ατόμων (ΚΕ.Θ.Ε.Α.) του Ναυπλίου, στον καθαρισμό παραλιών της περιοχής κ. ά.

Επιπλέον, διοργανώνεται το διεπιστημονικό πρόγραμμα θερινών σπουδών του Χάρβαρντ στην Ελλάδα, το οποίο επικεντρώνεται στη μελέτη των πολιτισμών της Μεσογείου ανά τους αιώνες, διεξάγεται στο Ναύπλιο και την Ολυμπία και διαρκεί τρεις εβδομάδες. Βασικό χαρακτηριστικό του προγράμματος είναι η πολυπολιτισμικότητά του, εφόσον συμμετέχουν σε αυτό φοιτητές όχι μόνο από τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και από πανεπιστήμια της Μεγάλης Βρετανίας, της Γερμανίας, της Κίνας, της Τουρκίας, της Βουλγαρίας και άλλων χωρών. Στους διδάσκοντες συγκαταλέγονται ο διευθυντής του Κέντρου στην Ουάσιγκτον Γκρέγκορι Ναζ, ο καθηγητής κινεζικής ιστορίας στο Χάρβαρντ Μάικελ Πιούετ, η καθηγήτρια ρωμαϊκών σπουδών στο ίδιο πανεπιστήμιο Έμμα Ντεντς και άλλοι εξέχοντες ακαδημαϊκοί.

Τι δυνατότητες δίνονται σε Έλληνες φοιτητές να συμμετάσχουν στα παραπάνω προγράμματα ή και να παρακολουθήσουν κάποια αντίστοιχα στο εξωτερικό;


Στο πρόγραμμα πρακτικής άσκησης που ανέφερα προηγουμένως συμμετέχουν με υποτροφία και επιλεγμένοι Έλληνες φοιτητές. Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος συνδυάζουμε τους φοιτητές που έρχονται από το Χάρβαρντ με ισάριθμους Έλληνες, κυρίως από τα ΑΕΙ της χώρας. Αμερικανόπουλα και ελληνόπουλα, λοιπόν, συνεργάζονται ανά δυάδες και, με αυτόν τον τρόπο, αναπτύσσεται μεταξύ τους μια αλληλοδιδακτική διαδικασία. Αξιοσημείωτο είναι, βέβαια, και το γεγονός ότι, στο όνομα της ισοτιμίας, οι Έλληνες φοιτητές που λαμβάνουν μέρος στο πρόγραμμα πηγαίνουν το φθινόπωρο για δέκα-δώδεκα ημέρες στην Αμερική, όπου επισκέπτονται το Χάρβαρντ και το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών στην Ουάσιγκτον. Ανάλογη είναι η δυνατότητα συμμετοχής Ελλήνων σπουδαστών και σε άλλα προγράμματα του Κέντρου μας.

Επιπλέον, διοργανώνεται και μια σειρά προγραμμάτων για Έλληνες μαθητές. Ποια είναι τα σημαντικότερα από αυτά και τι περιλαμβάνουν; Δεδομένου ότι ζούμε πλέον στην «εποχή της πληροφορίας», ποια η σημασία τού να έχουν όσο το δυνατόν υψηλότερη πρόσβαση στη γνώση, από τη μαθητική τους κιόλας ηλικία, οι πολίτες του αύριο;


Στην εποχή μας, η ηλεκτρονική πρόσβαση στον κόσμο της γνώσης είναι καίριας σημασίας, ακόμη  και από την ηλικία του δημοτικού σχολείου. Γι’ αυτό τον λόγο, ένα από τα προγράμματά μας για μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης έχει ως στόχο την εξοικείωσή τους με τα τεχνολογικά μέσα πρόσβασης στη γνώση. Έτσι, παιδιά δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου εισάγονται μέσα από μια σύντομη παρουσίαση στην αξιοποίηση του διαδικτύου για την αναζήτηση πληροφοριών με στόχο την έρευνα, την εκπόνηση σχολικών εργασιών, τη μελέτη για εξετάσεις κ.ά. Επιπλέον, στα τέλη Ιουνίου εφέτος θα ξεκινήσουμε ένα καινοτόμο πρόγραμμα, εντατικό και αγγλόφωνο, το οποίο θα απευθύνεται σε πρώτη φάση αποκλειστικά σε  παιδιά από τα λύκεια της Αργολίδας. Στις δεκατρείς μαθήτριες και τους μαθητές  αυτούς θα δώσουμε τη δυνατότητα να συμμετέχουν, επί δυόμισι εβδομάδες, σε σεμινάρια που θα πραγματοποιήσουν διδάσκοντες του Χάρβαρντ στο Κέντρο μας στο Ναύπλιο με σκοπό, όχι μόνο την εκμάθηση της χρήσης των ψηφιακών εργαλείων γνώσης, αλλά, παράλληλα, την εξοικείωση με τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, καθώς και την απόκτηση μιας πρώτης επαφής με τα ανώτατα εκπαιδευτικά συστήματα της Ελλάδος και της Αμερικής. Τέλος, βάσει ενός άλλου προγράμματος, έχουμε «αδελφοποιήσει» σχολεία της Αργολίδας με ομόλογα σχολεία στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου διδάσκεται η νεοελληνική γλώσσα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, έχει αναπτυχθεί μια σχέση διάδρασης και φιλίας ανάμεσα σε Έλληνες και Αμερικανούς εκπαιδευτικούς.

«Η γνώση πρέπει να αποτελεί παγκόσμιο αγαθό, προσιτό και ελεύθερο για τον καθένα». Αυτή φαίνεται να είναι η βασική αρχή του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών Ναυπλίου, όπως αποδεικνύεται από τις δράσεις του, στις οποίες μπορεί να συμμετάσχει ελεύθερα όποιος ενδιαφέρεται και χωρίς οικονομική επιβάρυνση.


Ακριβώς. Η αρχή του Κέντρου, αλλά και η προσωπική μου αρχή ως διευθυντή του, είναι «Τα πάντα τοις πάσι». Γι’ αυτό το λόγο, όλα είναι προσιτά στους πάντες και, μάλιστα, δωρεάν. Οποιοσδήποτε πολίτης ή μη πολίτης, ανεξαρτήτως ακαδημαϊκής ιδιότητας, τίτλων, μορφωτικού επιπέδου, επαγγέλματος, ηλικίας ή άλλων ιδιοτήτων, είναι ευπρόσδεκτος να παρακολουθήσει τις διαλέξεις μας και να κάνει χρήση των τεχνολογικών μας μέσων. Ιδιαίτερα, μάλιστα, οι φοιτητές και οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν και το μεγάλο εύρος καλοκαιρινών και άλλων προγραμμάτων. Τo Κέντρο είναι ανοιχτό για όλους.

Κατά την ίδρυση και τη λειτουργία του Κέντρου, τι δυσκολίες έχετε συναντήσει;


Δεν έχουν προκύψει ιδιαίτερα προβλήματα, ούτε τυπικά, ούτε ουσιαστικά. Σ’ αυτό ενδεχομένως έχει συμβάλει και το γεγονός ότι το Κέντρο βρίσκεται σε μια μικρή πόλη, όπου τα διάφορα ζητήματα, για παράδειγμα τα διοικητικά, επιλύονται εύκολα και χωρίς χρονοτριβές. Η χρηματοδότηση του ΚΕΣ Ναυπλίου προέρχεται από το μητρικό ίδρυμα στην Ουάσιγκτον, και συνεπώς, από οικονομικής άποψης, είμαστε αυτόνομοι.

Μετά τη μυθοποίηση της τεχνολογίας και τη μονομερή προβολή των θετικών επιστημών κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, πώς κρίνετε τον ρόλο των ανθρωπιστικών επιστημών σήμερα, δεδομένης και της οξύτατης κρίσης στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς;


Οι ανθρωπιστικές επιστήμες επιτυγχάνουν κάτι το οποίο οι θετικές αδυνατούν να κάνουν: Μας εξοικειώνουν με αξίες οικουμενικές. Χωρίς να είμαι οπαδός της νοσταλγίας λοιπόν, πιστεύω ότι πράγματι πρέπει να στρέψουμε και πάλι το ενδιαφέρον μας σε αυτές, να τους αποδώσουμε τη σημασία που τους αναλογεί, αλλά και να χρησιμοποιήσουμε τα νέα τεχνολογικά μέσα για να τις προαγάγουμε. Κατά την άποψή μου, στις μέρες μας δεν έχουμε κρίση αξιών, αλλά κρίση εκπαίδευσης και παιδείας. Οι αξίες υπάρχουν σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά δεν τις εφαρμόζουμε. Ενδεχομένως, δεν τις γνωρίζουμε καν. Γι’ αυτό το λόγο, πρέπει να τις γνωρίσουμε καλύτερα και να προβληματιστούμε γύρω από αυτές. Πάντως, διαισθάνομαι και διαπιστώνω ότι βαθμιαία πραγματοποιείται ξανά μια στροφή προς τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Οι φυσικοί επιστήμονες, οι ιατροί, ακόμη και οι επιχειρηματίες, θέτουν εκ νέου ζητήματα ηθικής και προσπαθούν, νομίζω με ειλικρίνεια σε αρκετές περιπτώσεις, να αναλογιστούν και τον κοινωνικό τους ρόλο.

Ειδικότερα, ο ελληνικός πολιτισμός και οι ελληνικές σπουδές τι μπορούν να μας διδάξουν στις μέρες μας; Με ποιο τρόπο μπορούν να αποτελέσουν  «αντίδοτο» στην υπάρχουσα κατάσταση;


Οι ελληνικές σπουδές αναδεικνύουν, μεταξύ άλλων, την ιστορική διάσταση και τον χαρακτήρα ενός πολιτισμού ο οποίος είναι αναπόφευκτος, γιατί αποτελεί σε μεγάλο βαθμό το πολιτισμικό τοπίο της οικουμένης. Ο αρχαιοελληνικός τουλάχιστον πολιτισμός επεδείκνυε τεράστια αυτοσυνειδησία. Οι ελληνικές σπουδές εν γένει  ευνοούν κατ’επέκταση τη συνθετική και κριτική σκέψη και την αυτοσυνειδησία μας.  Με άλλα λόγια, κατανοώντας πώς μεγαλούργησε αλλά και πώς παρήκμασε μια κοινωνία στο παρελθόν, μας δίνεται το έναυσμα για να σκεφτούμε κριτικά το σήμερα. Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι το μεγαλύτερο όφελος των ελληνικών σπουδών.

Και μια τελευταία ερώτηση, που αφορά όχι το Κέντρο, αλλά προσωπικά εσάς. Παρά τις καλές σπουδές σας σε ορισμένα από τα πιο διακεκριμένα πανεπιστήμια του κόσμου, αποφασίσατε να επιστρέψετε στην Ελλάδα για να ζήσετε και να εργαστείτε εδώ. Για ποιους λόγους λάβατε τη συγκεκριμένη απόφαση και πώς την αξιολογείτε εκ των υστέρων;


Επέστρεψα στην Ελλάδα ύστερα από τις σπουδές μου, αλλά και εξαιτίας αυτών. Ο Πλάτωνας διακηρύσσει στον διάλογο Πολιτεία: «Όσοι βγήκατε από το σπήλαιο  επειδή είχατε την ευλογία να λάβετε μια καλή έως άριστη εκπαίδευση, επιστρέψτε στην κοινωνία και προσπαθήστε να την υπηρετήσετε». Θεωρώ, λοιπόν, ότι με τη συγκεκριμένη επιλογή κάνω απλώς το καθήκον μου ως Έλληνας. Οι συνθήκες στην πατρίδα μας δεν είναι οι καλύτερες, αλλά, αν φύγουμε όλοι, τι θα γίνει; Η «απόδραση» στο εξωτερικό για ένα χρονικό διάστημα είναι ενδεχομένως μια απολύτως κατανοητή αντίδραση κάποιων, αλλά μακροπρόθεσμα δεν ευνοεί τον τόπο. Και να προσθέσω και κάτι ακόμη: Προκειμένου να αντιμετωπιστεί η δυσμενής κατάσταση που επικρατεί στις μέρες μας στην Ελλάδα και διεθνώς, είναι απαραίτητη η συσπείρωση των ανθρώπων που μπορούν να συνεισφέρουν επί της ουσίας προς αυτή την κατεύθυνση. Η συνειδητή συνύπαρξη και η συλλογική προσπάθεια σε παγκόσμιο επίπεδο και στο πλαίσιο ενός κοινού ανθρωπιστικού οράματος αποτελούν πλέον ανάγκη επιτακτικότερη από ποτέ. Σε αντίθετη περίπτωση, δεν θα έχουμε κανένα αποτέλεσμα. 


Aύγουστος Στρίντμπεργκ (1849-1912) Από το "Ονειρόδραμα" - Β'

...........................................................

Aύγουστος Στρίντμπεργκ (1849-1912)











Από το "Ονειρόδραμα" - Β'





 





ΕΙΚΟΝΑ ΕΚΤΗ

... ΑΓΝΗ: Ξέρεις τι βλέπω σ' αυτόν τον καθρέφτη; Τον κόσμο ανάποδα... Φυσικά! Αφού είναι κι ο ίδιος φτιαγμένος ανάποδα.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Πώς είναι φτιαγμένος ανάποδα;
ΑΓΝΗ: 'Οταν έγινε το αντίγραφό του...
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Το αντίγραφο!... Καλά λες! Το αντίγραφο! Σκέφτηκα συχνά πως ο κόσμος αυτός δε θα 'ναι παρά μια απομίμηση ενός άλλου! Κι από τότε που μου ήρθε η ανάμνηση της αρχικής εικόνας, της αληθινής, όλα εδώ μου φάνηκαν φριχτά. Γι αυτό κι οι άνθρωποι με είπαν γκρινιάρη κι αιώνια απαισιόδοξο.


ΕΙΚΟΝΑ EBΔOMH


ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Πού είμαστε αδελφή μου;
ΑΓΝΗ: Τι ακούς;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Σταλαγματιές που πέφτουν...
ΑΓΝΗ: Είναι τα δάκρυα των ανθρώπων. Τι άλλο ακούς;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Τον άνεμο που αναστενάζει και βογκάει...
ΑΓΝΗ: Είναι τα βογκητά των θνητών, που φτάνουν ως εδώ, μα δεν πάνε πιο μακριά. Γιατί αυτά τα αιώνια βογκητά; Η ζωή δεν έχει καμιά χαρά;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Πώς! Έχει! Είναι η πιο γλυκιά και συνάμα η πιο πικρή χαρά: Ο έρωτας. Μια γυναίκα κι ένα σπίτι. Δεν υπάρχει τίποτα ανώτερο, μα και τίποτα χαμηλότερο!
ΑΓΝΗ: Θα μπορούσα να το γνωρίσω κι εγώ;
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Μαζί μ' εμένα;
ΑΓΝΗ: Μαζί μ' εσένα. Εσύ ξέρεις πού βρίσκονται οι κακοτοπιές. Μπορούμε να τις αποφύγουμε.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Είμαι φτωχός.

ΑΓΝΗ: Τι σημασία έχει αυτό, αφού αγαπιόμαστε! Κι η ομορφιά στη ζωή δεν κοστίζει τίποτα.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Μπορεί τα γούστα μας να μη συμφωνούν.

ΑΓΝΗ: Θα τα ταιριάξουμε.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Κι αν βαρεθούμε ό ένας τον άλλον;...
ΑΓΝΗ: Τα παιδιά μας θα μας προσφέρουν μιαν απασχόλησ που πάντα θ' ανανεώνεται.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Και θα με θες εμένα - έτσι που 'μαι φτωχός, άσκημος, καταφρονεμένος, ξεγραμμένος απ' όλους;
ΑΓΝΗ: Ναι ! Ας ενώσουμε τις τύχες μας!
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ: Εστω! Ας γίνει!